Doświadczenia i zdarzenia losowe

około 12 minut
W tej lekcji1/16

Cześć! Gramy w planszówkę. Rzucasz kostką i... no właśnie — czy ktokolwiek na świecie potrafi przewidzieć, co wypadnie? Nie. Ale czy to znaczy, że o rzucie kostką nie da się powiedzieć NIC mądrego? Wręcz przeciwnie! Da się dokładnie wypisać, co MOŻE się zdarzyć, i ocenić, co zdarza się częściej. Tak rodzi się rachunek prawdopodobieństwa — a dziś stawiamy jego pierwszy krok: doświadczenia i zdarzenia losowe.

Doświadczenie losowe i jego wyniki

Doświadczenie losowe to czynność, którą można powtarzać i której wyniku nie da się z góry przewidzieć — ale wszystkie możliwe wyniki znamy z góry.

Pierwszy krok: wypisz wszystkie wyniki

Pierwszy krok w każdym zadaniu brzmi zawsze tak samo: wypisz wszystkie możliwe wyniki i policz je. Dla monety to 2 wyniki, dla kostki 6, a dla dwóch monet — 4, bo orzeł na pierwszej z reszką na drugiej (OR) to inny wynik niż reszka na pierwszej z orłem na drugiej (RO).

Uczciwe losowanie

Ważne założenie: w naszych doświadczeniach wszystkie wyniki są jednakowo prawdopodobne — moneta i kostka są symetryczne, kule nie różnią się niczym poza kolorem. Mówimy, że losowanie jest uczciwe.

Zdarzenie losowe, pewne i niemożliwe

Zdarzenie losowe to coś, co w doświadczeniu może zajść albo nie — opisujemy je, wskazując wyniki sprzyjające, czyli te, przy których zdarzenie zachodzi.

Zdarzenie pewne i zdarzenie niemożliwe

Dwa ostatnie wiersze tabeli to skrajności.

Więcej sprzyjających znaczy bardziej prawdopodobne

Im więcej wyników sprzyja zdarzeniu, tym jest ono bardziej prawdopodobne — na razie porównujemy zdarzenia właśnie tak, licząc wyniki sprzyjające. W następnej lekcji zamienimy to na konkretny ułamek.

Losowość w praktyce — co pokazuje eksperyment

Pi-otrek rzucił kostką 60 razy i zanotował, ile razy wypadła każda liczba oczek:

Analiza doświadczenia krok po kroku

  1. 1

    Doświadczenie: rzucamy raz zwykłą kostką sześcienną. Przeanalizujemy trzy zdarzenia: A — „wypadły mniej niż 3 oczka”, B — „wypadło co najmniej 5 oczek”, C — „liczba oczek dzieli się przez 7”.

    wyniki: 1,2,3,4,5,6\text{wyniki: } 1, 2, 3, 4, 5, 6
  2. 2

    Krok pierwszy: liczymy wszystkie możliwe wyniki. Kostka ma sześć ścianek.

    6 wynikow6 \text{ wynikow}
  3. 3

    Zdarzenie A — „mniej niż 3 oczka”. Sprawdzamy każdy wynik: pasują 1 i 2. Uwaga: trójka NIE pasuje, bo 3 nie jest mniejsze od 3.

    A:{1,2}2 wynikiA: \{1, 2\} - 2 \text{ wyniki}
  4. 4

    Zdarzenie B — „co najmniej 5 oczek”, czyli 5 lub więcej. Pasują 5 i 6. „Co najmniej 5” obejmuje piątkę!

    B:{5,6}2 wynikiB: \{5, 6\} - 2 \text{ wyniki}
  5. 5

    Zdarzenie C — „liczba oczek dzieli się przez 7”. Żadna z liczb od 1 do 6 nie dzieli się przez 7, więc zdarzenie C jest niemożliwe.

    C:brak0 wynikowC: \text{brak} - 0 \text{ wynikow}
  6. 6

    Porównanie: zdarzeniom A i B sprzyja tyle samo wyników (po 2), więc są jednakowo prawdopodobne. Zdarzenie C nie zajdzie nigdy.

    2=2>02 = 2 > 0
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Urna z kulami — które zdarzenie jest bardziej prawdopodobne?

  1. 1

    Zadanie: w urnie są 3 kule czerwone i 2 zielone. Losujemy jedną kulę. Co jest bardziej prawdopodobne: wylosowanie czerwonej czy zielonej?

    3 czerwone,  2 zielone3 \text{ czerwone}, \; 2 \text{ zielone}
  2. 2

    Krok pierwszy: wszystkie możliwe wyniki. Każda kula to osobny wynik losowania — nawet kule tego samego koloru liczymy osobno!

    3+2=5 wynikow3 + 2 = 5 \text{ wynikow}
  3. 3

    Zdarzeniu „czerwona” sprzyjają 3 wyniki (każda z czerwonych kul), zdarzeniu „zielona” — 2 wyniki.

    3>23 > 2
  4. 4

    Więcej wyników sprzyja czerwonej, więc wylosowanie czerwonej jest bardziej prawdopodobne.

    czerwona bardziej prawdopodobna\text{czerwona bardziej prawdopodobna}
  5. 5

    Zdarzenie „wylosuję kulę czerwoną lub zieloną” jest pewne — sprzyja mu wszystkie 5 wyników. Zdarzenie „wylosuję kulę niebieską” jest niemożliwe — w urnie nie ma niebieskich.

    5 z 5oraz0 z 55 \text{ z } 5 \quad \text{oraz} \quad 0 \text{ z } 5
  6. 6

    Uwaga na częsty błąd: to, że w urnie są DWA kolory, nie znaczy, że szanse są pół na pół. Liczą się kule, nie kolory!

    323 \ne 2
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Rzucasz raz kostką. Ile wyników sprzyja zdarzeniu „wypadła parzysta liczba oczek”?

wyniki: 1,2,3,4,5,6\text{wyniki: } 1, 2, 3, 4, 5, 6

Pułapka! Kostka, która „pamięta” poprzednie rzuty

Błąd pierwszy: „wypadło pięć reszek z rzędu, więc teraz na pewno orzeł”.

Pułapka! Mało prawdopodobne to nie to samo, co niemożliwe

Błąd drugi: mylenie zdarzenia mało prawdopodobnego z niemożliwym.

Pułapka! Liczenie kolorów zamiast kul

Błąd trzeci: liczenie kolorów zamiast kul.

Pułapka! OR i RO to dwa różne wyniki

Błąd czwarty: OR i RO to „to samo”.

Ściąga do zapamiętania

Doświadczenie losowe, zdarzenie pewne i niemożliwe — czym się różnią?

Doświadczenie losowe: wyniku nie da się przewidzieć, ale wszystkie możliwe wyniki znamy — moneta 22, kostka 66, dwie monety 44 (OR i RO to różne wyniki)
Zdarzenie losowe opisują wyniki sprzyjające, np. „liczba parzysta na kostce” to 22, 44, 66
Zdarzenie pewne: sprzyjają mu wszystkie wyniki (mniej niż 77 oczek). Niemożliwe: żaden (77 oczek)
• Więcej wyników sprzyjających znaczy zdarzenie bardziej prawdopodobne
• Licz kule, a nie kolory
• Kostka i moneta nie mają pamięci — każdy rzut zaczyna się od zera

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 6 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Które zdarzenie przy rzucie kostką jest PEWNE?

2

Które zdarzenie przy rzucie kostką jest NIEMOŻLIWE?

3

Ile wyników sprzyja zdarzeniu „na kostce wypadło co najmniej 5 oczek”?

4

Rzucamy dwa razy monetą. Ile jest wszystkich możliwych wyników tego doświadczenia?

5

Rzucono monetą 5 razy i za każdym razem wypadła reszka. Co można powiedzieć o szóstym rzucie?

6

W pudełku jest 9 kul białych i 1 czarna. Losujemy jedną kulę. Które zdanie jest prawdziwe?

Następny temat
Obliczanie prawdopodobieństwa