Diagramy procentowe i kołowe
W tej lekcji1/15
Cześć! Na egzaminie ósmoklasisty diagram kołowy albo procentowy pojawia się praktycznie co roku. I prawie zawsze z haczykiem: jeden wycinek jest bez podpisu, procenty trzeba zamienić na osoby, a osoby na kąt wycinka. Dziś nauczysz się płynnie przechodzić między procentami, stopniami i konkretnymi liczbami — czyli dokładnie tego, czego wymaga arkusz E8.
Trzy języki diagramu kołowego
Ten sam wycinek koła można opisać na trzy sposoby — i zadania egzaminacyjne każą tłumaczyć z jednego języka na drugi.
- ćwiartka 25%90°
- reszta 75%270°
Z procentów na kąt i z kąta na procenty
- 1
Z procentów na kąt. Podziel całe koło na 100 jednakowych wycinków — każdy taki wycinek to jeden procent całości.
- 2
Pełny kąt ma , więc na jeden wycinek wypada trzy i sześć dziesiątych stopnia.
- 3
Jeden procent to — z tej jednej liczby wynika cała zamiana w tę stronę. Wycinek ma więc kąt:
- 4
Z kąta na procenty idziemy odwrotnie: dzielimy kąt wycinka przez całe koło.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Z procentów na liczby
Z procentów na liczby przechodzimy najwygodniej przez jeden procent. Jeśli badano 200 osób, to to osoby, a na przykład to osób.
Diagram procentowy i brakujący wycinek
Diagram procentowy nie musi być kołem — często rysuje się go jako słupki, gdzie każdy słupek pokazuje procent, a nie liczbę. Poznasz go po jednostce na osi.
Wycinek bez podpisu — ulubiony chwyt egzaminu
Tę zasadę egzamin wykorzystuje w ulubiony sposób: jeden wycinek jest bez podpisu i trzeba go wyliczyć samodzielnie.
Zadanie egzaminacyjne z brakującym wycinkiem
- pieszo 35%
- autobusem 25%
- rowerem 30%
- samochodem ?
- 1
Zadanie: w ankiecie wzięło udział 200 uczniów. Diagram kołowy pokazuje, jak docierają do szkoły: pieszo 35 procent, autobusem 25 procent, rowerem 30 procent, a pozostali samochodem. Ilu uczniów jeździ samochodem? Jaki kąt ma wycinek roweru?
- 2
Krok pierwszy: brakujący wycinek. Sumujemy podpisane procenty i odejmujemy od stu.
- 3
Samochodem jeździ 10 procent uczniów. Krok drugi: zamieniamy procenty na osoby. Liczymy, ile wynosi jeden procent z dwustu.
- 4
Samochód: dziesięć procent to dziesięć razy po dwie osoby.
- 5
Krok trzeci: kąt wycinka roweru. Jeden procent koła to 3,6 stopnia.
- 6
Krok czwarty, kontrola: liczymy wszystkie grupy i sprawdzamy sumę. Pieszo 70, autobusem 50, rowerem 60, samochodem 20.
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Wycinek diagramu kołowego ma kąt 144 stopnie. Ile procent całości przedstawia?
Pułapka! Procenty to nie stopnie i nie osoby
Błąd pierwszy: utożsamianie procentów ze stopniami. Wycinek 30 procent nie ma kąta 30 stopni. Procenty odnoszą się do stu, a kąty do 360 — trzeba przeliczyć: . Jeśli w Twoim rozwiązaniu kąty wszystkich wycinków sumują się do 100 zamiast do 360, to właśnie ten błąd.
Błąd drugi: procent odczytany jako liczba osób
Diagram mówi „rower: 30 procent”, a uczeń pisze w odpowiedzi „30 uczniów”. Procent to udział — liczbę osób dostaniesz dopiero po pomnożeniu przez całość: z 200 to 60 uczniów, a z 40 to tylko 12.
Błąd trzeci: pominięcie brakującego wycinka
Gdy jeden wycinek jest bez podpisu, a zadanie pyta o sumę albo porównanie, liczenie tylko z podpisanych danych daje zły wynik. Zawsze najpierw uzupełnij podział do stu procent.
Błąd czwarty: wyższy procent, a mniej osób
- 1
Czwarta pułapka to porównywanie procentów z dwóch różnych całości. W klasie 8a rower wybrało 50 procent z 20 uczniów, w 8b tylko 40 procent z 30 uczniów. Gdzie jest więcej rowerzystów?
- 2
Liczymy klasę 8a.
- 3
Liczymy klasę 8b.
- 4
Wyższy procent przegrał z większą całością. Na egzaminie takie zdanie do oceny prawda/fałsz pojawia się notorycznie.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Zadanie odwrotne — z wycinka odtwarzamy całość
- 1
Zadanie: diagram kołowy pokazuje sprzedaż lodów w budce Pi-otrka: czekoladowe 40 procent, waniliowe 25 procent, truskawkowe 35 procent. Lodów czekoladowych sprzedano 48. Ile lodów sprzedano łącznie, a ile waniliowych?
- 2
Tym razem znamy liczbę dla jednego wycinka, a szukamy całości — zadanie działa w odwrotną stronę niż zwykle.
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 3
Krok pierwszy: liczymy jeden procent. Skoro 40 procent to 48 lodów, dzielimy przez czterdzieści.
- 4
Krok drugi: całość to sto procent.
- 5
Krok trzeci: waniliowe to 25 procent ze 120, czyli jedna czwarta.
- 6
Kontrola: truskawkowe to 35 procent, czyli 42 lody. Sprawdzamy, czy wszystkie grupy dają całość.
Wszystkie 6 kroków odsłonięte.
Na diagramie kołowym wycinek 15 procent odpowiada 30 osobom. Ile osób wzięło udział w badaniu?
Ściąga do zapamiętania
Diagram kołowy — jak przeliczać procenty, kąty i liczby osób?
• Trzy języki tego samego wycinka: procenty (całość ), kąt (całość ), liczby (całość to badana grupa)
• Procent na kąt: mnóż przez — to , a to . Kąt na procent: podziel kąt przez
• Procent na liczbę i z powrotem idzie przez jeden procent
• Brakujący wycinek to minus reszta — licz go zawsze najpierw
• Zadanie odwrotne: znasz liczbę dla wycinka, więc to ta liczba podzielona przez procent, a całość to sto razy tyle
• Uwaga: to nie i nie osób
• Kontrola: osoby ze wszystkich wycinków muszą dać całą grupę
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 6 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Jaki kąt ma wycinek „w domu”?
- w domu 25%
- u rodziny 40%
- wyjazd 20%
- inne 15%
Ile procent całości przedstawia wycinek „szachy”?
- szachy 45°
- plastyka 135°
- sport 108°
- teatr 72°
W ankiecie wzięło udział 200 uczniów. Ilu z nich wybrało siatkówkę?
- siatkówka 30%
- piłka nożna 40%
- koszykówka 20%
- pływanie 10%
Ile procent całości ma niepodpisany wycinek?
- jedzenie 40%
- gry 25%
- ubrania 20%
- ?
Wycinek „rower” odpowiada 30 osobom. Ile osób liczy cała badana grupa?
- rower 20%
- pieszo 45%
- autobus 25%
- samochód 10%
W 8a rower wybrało z 20 uczniów, w 8b z 30 uczniów. Które zdanie jest prawdziwe?