Indie — kraj wielkich możliwości i kontrastów społecznych

Najlepiej przez porównanie, które dziecko zna z wakacji: w upalny dzień piasek na plaży parzy stopy, a woda jest chłodna, choć świeci to samo słońce. Ląd nagrzewa się szybciej niż woda — i dokładnie to samo dzieje się latem w skali całego subkontynentu. Nad rozgrzaną ziemią powietrze idzie w górę, a jego miejsce zajmuje wilgotne powietrze znad oceanu, które przynosi deszcz. Zimą sytuacja się odwraca i wiatr wieje od lądu, dlatego jest sucho. Warto potem pokazać wykres opadów dla Mumbaju: cztery ogromne słupki i osiem prawie zerowych.

Trzymając się przyczyn i faktów, a nie obrazków. Slumsy nie biorą się z lenistwa ani z klimatu, tylko z tempa migracji do miast: ludzie przyjeżdżają za pracą szybciej, niż powstają mieszkania, wodociągi i kanalizacja. W Dharavi działają tysiące warsztatów, sklepów i punktów recyklingu, więc to dzielnica pracująca, a nie tylko biedna. Dobrym domknięciem rozmowy jest pytanie o Polskę: skąd u nas wzięły się blokowiska i dlaczego powstawały tam, gdzie budowano fabryki. Mechanizm okazuje się ten sam, tylko skala inna.

Uczciwa odpowiedź brzmi: formalnie nie, praktycznie w wielu miejscach tak. Konstytucja z 1950 roku znosi system kastowy i zakazuje dyskryminacji, istnieją też programy wyrównawcze, między innymi miejsca na uczelniach i w urzędach dla osób z grup najbardziej pokrzywdzonych. Jednocześnie w życiu codziennym, zwłaszcza na wsi, podziały bywają wciąż silne i wpływają na małżeństwa czy sąsiedzkie relacje. To temat sporny wewnątrz samych Indii — dlatego najlepiej powiedzieć wprost, że prawo mówi jedno, zwyczaj czasem drugie, a sami Hindusi toczą o to poważny spór.