Jak pokazać, że cena ropy naprawdę dociera do naszego domu?

Najlepiej działa własny rachunek na paragonie ze stacji. Wystarczy zapisać cenę litra w trzech kolejnych miesiącach i obok wpisać cenę baryłki ropy z tego samego dnia (podają ją wszystkie serwisy ekonomiczne). Dziecko samo zobaczy, że linie idą w tę samą stronę, choć nie jeden do jednego — bo ponad połowa ceny na stacji to podatki, które się nie zmieniają. Drugi dobry pomysł to policzyć koszt jednego wyjazdu na wakacje przy cenie 6 zł i 7 zł za litr. Różnica w złotówkach robi z abstrakcji temat rozmowy przy stole.

Dziecko pyta, dlaczego jedne kraje z ropą są bogate, a inne nie. Co odpowiedzieć?

Warto zamienić pytanie o surowiec na pytanie o dzielenie. Ten sam dochód dzielony przez trzy miliony mieszkańców i przez czterdzieści pięć milionów daje zupełnie inną kwotę na osobę — to widać na kartce w dwóch działaniach. Do tego dochodzi wojna, która niszczy rurociągi, porty i szkoły, oraz decyzja, co zrobić z zyskiem: przejeść czy odłożyć. Najlepszym przykładem jest Norwegia, która odkłada, i to jest dowód, że nie chodzi o narody ani o religie, tylko o liczby i decyzje polityczne.

Jak rozmawiać o islamie, żeby nie powielać stereotypów?

Pomaga trzymanie się faktów i skali. Islam to religia blisko dwóch miliardów ludzi, a kraj z największą liczbą muzułmanów leży nie na Bliskim Wschodzie, tylko w Azji Południowo-Wschodniej — to Indonezja. W samym regionie mieszkają też chrześcijanie i żydzi, a Jerozolima jest miastem świętym dla wyznawców wszystkich trzech religii wywodzących się od Abrahama. Jeśli w rozmowie pojawia się wątek konfliktów, warto oddzielić religię od polityki: o wojnach, ich przyczynach i skutkach jest osobna lekcja i tam mowa o granicach, władzy i zasobach.

Bliski Wschód — ropa naftowa i kultura regionu

około 12 minut

W tej lekcji1/11

Tankowanie samochodu w Radomiu zaczyna się od decyzji podjętej w Wiedniu przez ministrów z krajów, w których prawie nie pada deszcz. Brzmi jak żart? Zaraz to policzymy — dosłownie, w złotówkach na litrze. Lecimy nad Zatokę Perską.

Skrzyżowanie trzech kontynentów

Bliski Wschód leży tam, gdzie Azja, Afryka i Europa niemal się stykają. Od tysięcy lat szedł tędy każdy, kto wiózł towar ze Wschodu na Zachód — z tą różnicą, że zamiast karawan płyną dziś statki.

Dwa gardła regionu: bez Kanału Sueskiego statek musiałby opłynąć całą Afrykę

miejsce	co to jest	dlaczego świat na to patrzy
Kanał Sueski	sztuczny kanał przez Egipt, 193 km, otwarty w 1869 r.	skraca drogę z Europy do Indii o kilka tysięcy kilometrów — bez niego trzeba opłynąć całą Afrykę
cieśnina Ormuz	naturalna brama Zatoki Perskiej, w najwęższym miejscu ok. 33 km	przepływa tędy mniej więcej co piąta baryłka ropy zużywanej na świecie

Woda z morza, opłacona ropą

Region leży w strefie klimatu zwrotnikowego suchego. W Rijadzie spada około 100 mm deszczu rocznie — w Warszawie ponad pięć razy tyle. Pustynia Rub al-Chali (Pusty Kwartał) jest ponad dwa razy większa od Polski.

amplituda roczna temperatury 22 °C · suma roczna opadów 100 mm

Rijad: przez pół roku nie spada ani jedna kropla, a w lipcu jest 36 °C

Około połowy światowych zasobów pod jednym regionem

Pod Bliskim Wschodem leży mniej więcej połowa udokumentowanych światowych zasobów ropy naftowej. Najwięcej mają: Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Kuwejt i Zjednoczone Emiraty Arabskie. Saudyjskie Ghawar to największe złoże ropy konwencjonalnej na świecie.

Udokumentowane zasoby ropy naftowej świata

Bliski Wschód 48%
Ameryka Południowa i Środkowa 19%
Ameryka Północna 14%
Rosja i kraje dawnego ZSRR 8%
Afryka 7%
reszta świata 4%

Jeden region trzyma niemal połowę zasobów — pozostałe pięć dzieli się resztą

Od decyzji OPEC do ceny na polskiej stacji

1
1. Decyzja. Kraje OPEC uzgadniają, że wspólnie zmniejszą wydobycie o 2 miliony baryłek dziennie.
$-2\text{ mln baryłek na dobę}$
2
2. Reakcja rynku. Chętnych na ropę jest tyle samo, a ropy mniej. Cena baryłki idzie w górę.
$80 \to 95 \text{ USD za baryłkę}$
3
3. Przeliczenie na litry. Baryłka to około 159 litrów, więc podwyżkę dzielimy przez tyle.
$\frac{15}{159} \approx 0{,}094 \text{ USD za litr}$
4
4. Przeliczenie na złotówki. Przy kursie około 4 zł za dolara robi się z tego niecałe 40 groszy.
$0{,}094 \cdot 4 \approx 0{,}38 \text{ zł}$
5
5. Doliczamy podatek. VAT liczy się od całej ceny, więc podwyżka rośnie jeszcze o 23 procent. Przy pełnym baku (50 l) to około 24 zł więcej za jedno tankowanie.
$0{,}38 \cdot 1{,}23 \approx 0{,}47 \text{ zł na litrze}$
Wskazówka
I to jest ta odpowiedź na pytanie z początku lekcji. Ministrowie w Wiedniu podnoszą rękę, a ty w Radomiu płacisz o 24 zł więcej. Geografia nie kończy się na granicy Polski.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Tankowiec z ropą wypływa z portu w Kuwejcie i płynie do Gdańska. Przez które miejsce musi przepłynąć zaraz po wyjściu z portu, jeszcze zanim zobaczy otwarty ocean?

Dubaj — miasto za ropę i plan na czas po niej

Pięćdziesiąt lat temu Dubaj był portem rybackim. Dziś stoi tam Burdż Chalifa (828 m), najwyższy budynek świata. Rzecz w tym, że ropa daje temu emiratowi już tylko kilka procent dochodów — resztę przynosi to, co za nią zbudowano. Sąsiedni Abu Zabi, który trzyma większość ropy Emiratów, odkłada zyski do funduszu majątkowego.

To nie fanaberia, tylko prosty rachunek: złoża są skończone.

Pieniądze z ropy zamieniane na to, co przetrwa złoża

Kolebka pisma i trzech religii

Między Eufratem a Tygrysem, w Mezopotamii, powstały pierwsze miasta świata i około 3200 r. p.n.e. pismo klinowe — najstarsze pismo, jakie znamy. Stamtąd pochodzi też Kodeks Hammurabiego, najsłynniejszy spisany zbiór praw starożytności.

Twoja kolej

Dubaj wydaje miliardy na lotnisko, hotele, port kontenerowy i biurowce, chociaż ma własną ropę. Dlaczego akurat na to?

Pułapka! „Kraj z ropą musi być bogaty”

Źle: ropa pod ziemią oznacza automatycznie zamożnych mieszkańców.

	Katar	Irak
ludność	ok. 3 mln	ok. 45 mln
surowce	ropa i największe złoże gazu na świecie	zasoby ropy większe niż Katar
dochód na mieszkańca	jeden z najwyższych na świecie	kilkanaście razy niższy
ostatnie 45 lat	pokój	trzy wojny i walki z tzw. Państwem Islamskim

Ściąga do zapamiętania

Bliski Wschód — położenie, ropa i kultura regionu. Co trzeba wiedzieć?

POŁOŻENIE: na styku Azji, Afryki i Europy; dwa kluczowe szlaki to KANAŁ SUESKI (193 km, od 1869 r., skrót z Europy do Azji zamiast opływania Afryki) i CIEŚNINA ORMUZ (ok. 33 km w najwęższym miejscu, jedyne wyjście z Zatoki Perskiej — płynie tędy mniej więcej co piąta baryłka ropy na świecie). ŚRODOWISKO: klimat zwrotnikowy suchy, pustynie (Rub al-Chali ponad dwa razy większa od Polski), w Rijadzie ok. 100 mm opadów rocznie wobec ponad 500 mm w Warszawie; wodę pitną daje ODSALANIE wody morskiej, opłacane dochodami z ropy. ROPA: około połowy udokumentowanych zasobów świata; największe mają Arabia Saudyjska, Iran, Irak, Kuwejt i ZEA; największe złoże to Ghawar. OPEC — organizacja krajów eksportujących ropę, założona w 1960 r. w Bagdadzie, uzgadnia limity wydobycia i przez to wpływa na cenę paliwa także na polskiej stacji. PRZEMIANY: Dubaj i Abu Zabi zamieniają pieniądze z ropy na turystykę, porty, lotniska, fundusze i energetykę, bo złoża są skończone; miasta Zatoki budują w większości pracownicy z Azji Południowej, a ich warunki pracy są przedmiotem sporu. KULTURA: Mezopotamia to pierwsze miasta i najstarsze pismo świata (klinowe, ok. 3200 r. p.n.e.); tu narodziły się judaizm, chrześcijaństwo i islam; Jerozolima jest święta dla wszystkich trzech religii, Mekka dla islamu. UWAGA NA BŁĄD: sama ropa nie czyni kraju bogatym — Katar i Irak mają surowiec, ale różni je liczba ludności, pokój i to, na co wydano pieniądze („klątwa surowcowa”).

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać, że cena ropy naprawdę dociera do naszego domu?: Najlepiej działa własny rachunek na paragonie ze stacji. Wystarczy zapisać cenę litra w trzech kolejnych miesiącach i obok wpisać cenę baryłki ropy z tego samego dnia (podają ją wszystkie serwisy ekonomiczne). Dziecko samo zobaczy, że linie idą w tę samą stronę, choć nie jeden do jednego — bo ponad połowa ceny na stacji to podatki, które się nie zmieniają. Drugi dobry pomysł to policzyć koszt jednego wyjazdu na wakacje przy cenie 6 zł i 7 zł za litr. Różnica w złotówkach robi z abstrakcji temat rozmowy przy stole.
Dziecko pyta, dlaczego jedne kraje z ropą są bogate, a inne nie. Co odpowiedzieć?: Warto zamienić pytanie o surowiec na pytanie o dzielenie. Ten sam dochód dzielony przez trzy miliony mieszkańców i przez czterdzieści pięć milionów daje zupełnie inną kwotę na osobę — to widać na kartce w dwóch działaniach. Do tego dochodzi wojna, która niszczy rurociągi, porty i szkoły, oraz decyzja, co zrobić z zyskiem: przejeść czy odłożyć. Najlepszym przykładem jest Norwegia, która odkłada, i to jest dowód, że nie chodzi o narody ani o religie, tylko o liczby i decyzje polityczne.
Jak rozmawiać o islamie, żeby nie powielać stereotypów?: Pomaga trzymanie się faktów i skali. Islam to religia blisko dwóch miliardów ludzi, a kraj z największą liczbą muzułmanów leży nie na Bliskim Wschodzie, tylko w Azji Południowo-Wschodniej — to Indonezja. W samym regionie mieszkają też chrześcijanie i żydzi, a Jerozolima jest miastem świętym dla wyznawców wszystkich trzech religii wywodzących się od Abrahama. Jeśli w rozmowie pojawia się wątek konfliktów, warto oddzielić religię od polityki: o wojnach, ich przyczynach i skutkach jest osobna lekcja i tam mowa o granicach, władzy i zasobach.

Sprawdź się!

Cieśnina Ormuz ma w najwęższym miejscu tylko około 33 km. Dlaczego mimo to obserwuje ją cały świat?

Czym zajmuje się OPEC?

Ropa drożeje o 15 dolarów za baryłkę. Baryłka ma około 159 litrów, dolar kosztuje 4 zł. O ile mniej więcej drożeje sam surowiec w jednym litrze paliwa?

Skąd wielkie miasta nad Zatoką Perską biorą wodę pitną?

Katar i Irak leżą w tym samym regionie i oba mają ropę, ale dochód na mieszkańca Iraku jest kilkanaście razy niższy. Dlaczego?

Następny temat

Konflikty zbrojne na Bliskim Wschodzie i ich skutki