Jak ćwiczyć krzyżówki grup krwi, żeby dziecko się nie gubiło w zapisie?

Kluczem jest oddzielenie dwóch czynności: zamiany grupy na genotyp i dopiero potem liczenia kratek. Warto zrobić w domu małą tabelkę na lodówkę z czterema wierszami: A to I^AI^A albo I^Ai, B to I^BI^B albo I^Bi, AB to I^AI^B, 0 to ii. Bardzo pomaga też zasada, żeby przy grupach A i B zawsze rozpatrywać oba warianty genotypu, chyba że zadanie podaje go wprost. Największym źródłem błędów jest tu skrót myślowy „grupa A, czyli I^AI^A”, który po cichu wyrzuca z zadania połowę możliwych wyników. Drugim częstym błędem jest doklejanie czynnika Rh do genotypu grupy krwi. To osobny gen i osobna krzyżówka, którą liczy się oddzielnie.

Czy w domu można sprawdzić grupę krwi dziecka albo wyliczyć ją z grup rodziców?

Grupę krwi oznacza się wyłącznie badaniem laboratoryjnym i nie ma domowego sposobu, który dałby wiarygodny wynik. Wyliczyć jej też się nie da: rodzice z grupami A i B mogą mieć dziecko z każdą z czterech grup, więc rachunek podaje możliwości, a nie rozstrzygnięcie. To bardzo dobra okazja, żeby powiedzieć wprost jedną rzecz: grupa krwi nie służy do ustalania pokrewieństwa, a wnioski wyciągane z niej w rodzinnych rozmowach są zwykle po prostu błędne. Jeśli grupa krwi jest z jakiegoś powodu potrzebna, kieruje na badanie lekarz i on interpretuje wynik. Jeśli dziecko chce policzyć, co jest możliwe, to jak najbardziej — tylko wynikiem takiego rachunku jest lista możliwości, nigdy rozstrzygnięcie.

Jak rozmawiać o konflikcie serologicznym, żeby nie wystraszyć dziecka?

Rzeczowo i z podkreśleniem, że to sytuacja rozpoznana i objęta rutynową opieką. Warto zacząć od warunku, bo on sam uspokaja: rzecz dotyczy wyłącznie par, w których matka jest Rh ujemna, a dziecko odziedziczy po ojcu Rh dodatnie — jeśli ojciec też jest Rh ujemny, temat nie istnieje. Dalej mówimy, że grupę krwi i czynnik Rh bada się u każdej kobiety w ciąży właśnie po to, żeby taką sytuację wychwycić zawczasu, i że istnieje profilaktyka. Nie wchodzimy w szczegóły medyczne ani w statystyki powikłań. To jest temat na rozmowę z lekarzem, a nie na wyszukiwarkę.

Dziedziczenie grup krwi

około 12 minut

W tej lekcji1/10

Jeden gen, a w populacji aż trzy jego wersje — i dlatego grup krwi jest cztery, a nie dwie. Dawcy z grupą 0 Rh minus dostają telefon z banku krwi jako pierwsi, bo w nagłym wypadku ich krwinki przyjmie prawie każdy pacjent.

Trzy allele jednego genu

Do tej pory każdy gen miał dwa allele. Gen grup krwi łamie ten schemat: w populacji ludzkiej występują jego trzy wersje — $\mathrm{I^A}$ , $\mathrm{I^B}$ oraz i. To są allele wielokrotne.

Jedna osoba nadal ma tylko dwa z nich, po jednym na każdym chromosomie z pary. Zasady są dwie:

- $\mathrm{I^A}$ i $\mathrm{I^B}$ są dominujące nad i,
- $\mathrm{I^A}$ i $\mathrm{I^B}$ są wobec siebie równorzędne — żaden nie maskuje drugiego, więc ujawniają się oba naraz.

Cztery grupy i ich genotypy

grupa krwi	możliwe genotypy
A	$\mathrm{I^AI^A}$ albo $\mathrm{I^Ai}$
B	$\mathrm{I^BI^B}$ albo $\mathrm{I^Bi}$
AB	wyłącznie $\mathrm{I^AI^B}$
0	wyłącznie ii

Zwróć uwagę na dwie skrajności. Grupy AB i 0 mają po jednym możliwym genotypie, więc znając grupę, znasz genotyp. Grupy A i B mają po dwa, więc samo badanie krwi nie rozstrzyga, czy ktoś jest homozygotą, czy nosi ukryty allel i.

Matka z grupą A, ojciec z grupą B — jakie dzieci?

1
Dane. Matka ma grupę A i genotyp $\mathrm{I^Ai}$ . Ojciec ma grupę B i genotyp $\mathrm{I^Bi}$ . Oboje są heterozygotami, czyli oboje noszą ukryty allel i.
2
Gamety. Matka wytwarza gamety z allelem $\mathrm{I^A}$ oraz z allelem i. Ojciec — z allelem $\mathrm{I^B}$ oraz z allelem i.
3
Cztery pola, cztery różne genotypy
Kratki. $\mathrm{I^A}$ z $\mathrm{I^B}$ daje $\mathrm{I^AI^B}$ . $\mathrm{I^A}$ z i daje $\mathrm{I^Ai}$ . i z $\mathrm{I^B}$ daje $\mathrm{I^Bi}$ . i z i daje ii.
4
genotypy 1 I^AI^B : 1 I^Ai : 1 I^Bi : 1 iifenotypy 1 grupa AB : 1 grupa A : 1 grupa B : 1 grupa 0 (25 % : 25 % : 25 % : 25 %)
Te same pola podpisane grupami krwi
Zamiana genotypów na grupy. $\mathrm{I^AI^B}$ to grupa AB. $\mathrm{I^Ai}$ to grupa A. $\mathrm{I^Bi}$ to grupa B. ii to grupa 0.
5
Wynik. Każda z czterech grup krwi po 25 %. Dwoje rodziców o grupach A i B może mieć dziecko o dowolnej grupie — także takiej, której nie ma żadne z nich.
Wskazówka
To najbardziej zaskakujący wynik w całym dziale. I najlepszy dowód, że po grupie krwi dziecka nie da się wnioskować „na oko” o niczym.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Matka ma grupę AB, ojciec grupę 0. Jakie grupy krwi mogą mieć ich dzieci?

Wypełnij pola i przetłumacz genotypy na grupy krwi

Czynnik Rh — osobny gen

Czynnik Rh nie należy do układu AB0 — to osobny układ grupowy, dziedziczony przez inny gen, i to zwyczajnie: allel Rh dodatni (D) dominuje nad Rh ujemnym (d). Krzyżówkę liczy się dokładnie tak jak dla grochu.

Rh dodatni ma około 85 % ludzi w Polsce. Ponieważ geny są dwa i działają niezależnie, pełny opis krwi łączy obie cechy: A Rh plus, 0 Rh minus i tak dalej.

genotypy 1 DD : 2 Dd : 1 ddfenotypy 3 Rh dodatni : 1 Rh ujemny (75 % : 25 %)

Dwoje rodziców Rh dodatnich może mieć dziecko Rh ujemne

Twoja kolej

Dziecko ma grupę krwi 0. Co na pewno wiadomo o jego rodzicach?

Konflikt serologiczny — w zarysie

Sytuacja dotyczy tylko jednego układu: matka jest Rh ujemna (dd), a dziecko odziedziczyło po ojcu allel D, więc jest Rh dodatnie. Pierwsza ciąża przebiega zwykle bez powikłań — ryzyko dotyczy kolejnej.

Konflikt serologiczny — od warunku do profilaktyki

Pułapka! „Dziecko musi mieć grupę krwi jednego z rodziców”

Źle: skoro grupa krwi jest dziedziczona, dziecko dostaje ją po matce albo po ojcu.

Ściąga do zapamiętania

Grupy krwi i czynnik Rh — allele, genotypy, krzyżówki

ALLELE WIELOKROTNE: gen grup krwi ma w populacji TRZY allele — $\mathrm{I^A}$ , $\mathrm{I^B}$ oraz i — choć jedna osoba ma zawsze tylko dwa. $\mathrm{I^A}$ i $\mathrm{I^B}$ DOMINUJĄ nad i; $\mathrm{I^A}$ i $\mathrm{I^B}$ są wobec siebie RÓWNORZĘDNE (KODOMINACJA), więc ujawniają się oba naraz. GENOTYPY: grupa A to $\mathrm{I^AI^A}$ albo $\mathrm{I^Ai}$ ; grupa B to $\mathrm{I^BI^B}$ albo $\mathrm{I^Bi}$ ; grupa AB to wyłącznie $\mathrm{I^AI^B}$ ; grupa 0 to wyłącznie ii. Znając grupę AB lub 0, znasz genotyp; przy grupie A i B nie wiadomo, czy jest ukryty allel i. KLUCZOWA KRZYŻÓWKA: $\mathrm{I^Ai}$ × $\mathrm{I^Bi}$ daje $\mathrm{I^AI^B}$ , $\mathrm{I^Ai}$ , $\mathrm{I^Bi}$ oraz ii, czyli WSZYSTKIE CZTERY GRUPY po 25 %. Rodzice AB × 0 ( $\mathrm{I^AI^B}$ × ii) dają wyłącznie $\mathrm{I^Ai}$ i $\mathrm{I^Bi}$ , czyli grupy A i B — żadne dziecko nie ma grupy rodzica. CZYNNIK Rh to OSOBNY GEN: allel D (Rh dodatni) dominuje nad d (Rh ujemny); DD i Dd to Rh plus, dd to Rh minus. Rh dodatni ma około 85 % ludzi w Polsce. KONFLIKT SEROLOGICZNY dotyczy układu: matka Rh minus, dziecko Rh dodatnie po ojcu; pierwsza ciąża zwykle przebiega bez powikłań, stosuje się profilaktykę, a decyduje lekarz.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak ćwiczyć krzyżówki grup krwi, żeby dziecko się nie gubiło w zapisie?: Kluczem jest oddzielenie dwóch czynności: zamiany grupy na genotyp i dopiero potem liczenia kratek. Warto zrobić w domu małą tabelkę na lodówkę z czterema wierszami: A to $\mathrm{I^AI^A}$ albo $\mathrm{I^Ai}$ , B to $\mathrm{I^BI^B}$ albo $\mathrm{I^Bi}$ , AB to $\mathrm{I^AI^B}$ , 0 to ii. Bardzo pomaga też zasada, żeby przy grupach A i B zawsze rozpatrywać oba warianty genotypu, chyba że zadanie podaje go wprost. Największym źródłem błędów jest tu skrót myślowy „grupa A, czyli $\mathrm{I^AI^A}$ ”, który po cichu wyrzuca z zadania połowę możliwych wyników. Drugim częstym błędem jest doklejanie czynnika Rh do genotypu grupy krwi. To osobny gen i osobna krzyżówka, którą liczy się oddzielnie.
Czy w domu można sprawdzić grupę krwi dziecka albo wyliczyć ją z grup rodziców?: Grupę krwi oznacza się wyłącznie badaniem laboratoryjnym i nie ma domowego sposobu, który dałby wiarygodny wynik. Wyliczyć jej też się nie da: rodzice z grupami A i B mogą mieć dziecko z każdą z czterech grup, więc rachunek podaje możliwości, a nie rozstrzygnięcie. To bardzo dobra okazja, żeby powiedzieć wprost jedną rzecz: grupa krwi nie służy do ustalania pokrewieństwa, a wnioski wyciągane z niej w rodzinnych rozmowach są zwykle po prostu błędne. Jeśli grupa krwi jest z jakiegoś powodu potrzebna, kieruje na badanie lekarz i on interpretuje wynik. Jeśli dziecko chce policzyć, co jest możliwe, to jak najbardziej — tylko wynikiem takiego rachunku jest lista możliwości, nigdy rozstrzygnięcie.
Jak rozmawiać o konflikcie serologicznym, żeby nie wystraszyć dziecka?: Rzeczowo i z podkreśleniem, że to sytuacja rozpoznana i objęta rutynową opieką. Warto zacząć od warunku, bo on sam uspokaja: rzecz dotyczy wyłącznie par, w których matka jest Rh ujemna, a dziecko odziedziczy po ojcu Rh dodatnie — jeśli ojciec też jest Rh ujemny, temat nie istnieje. Dalej mówimy, że grupę krwi i czynnik Rh bada się u każdej kobiety w ciąży właśnie po to, żeby taką sytuację wychwycić zawczasu, i że istnieje profilaktyka. Nie wchodzimy w szczegóły medyczne ani w statystyki powikłań. To jest temat na rozmowę z lekarzem, a nie na wyszukiwarkę.

Sprawdź się!

Jaki genotyp ma osoba z grupą krwi AB?

Ile alleli genu grup krwi występuje w populacji ludzkiej?

Jaki genotyp może mieć osoba z grupą krwi A?

Rodzice mają grupy krwi AB i 0. Jakie grupy mogą mieć ich dzieci?

Jak dziedziczy się czynnik Rh?

Następny temat

Dziedziczenie płci i cechy sprzężone z płcią