Krzyżówki genetyczne — jak rozwiązywać zadania

Od narzucenia jednego, niezmiennego układu na kartce. Prosimy, żeby każde zadanie zapisywało w tej samej kolejności: linia pierwsza — genotypy rodziców, linia druga — gamety każdego z nich, linia trzecia — cztery kratki, linia czwarta — stosunek genotypów, linia piąta — stosunek fenotypów. Nawet gdy pytanie dotyczy tylko fenotypów, wypisujemy wszystko. Błędy w tym dziale prawie nigdy nie biorą się z niewiedzy, tylko z pomijania kroków w pamięci. Warto przez pierwszy tydzień pilnować, żeby dziecko nie liczyło w głowie, i dopiero potem pozwolić skracać. Kontrola na koniec jest jedna: kratki sumują się do czterech, procenty do stu.

Monetą i kartką. Rodzic ustala genotypy rodziców, na przykład Aa i Aa, i wypisuje na dwóch monetach allele: orzeł to A, reszka to a. Jeden rzut za matkę, jeden za ojca — wychodzi genotyp jednego dziecka. Powtarzamy dwadzieścia razy i zapisujemy wyniki kreskami. Na końcu porównujemy z przewidywaniem 1 : 2 : 1. Prawie nigdy nie wychodzi idealnie i to jest najcenniejsza część zabawy: stosunek z krzyżówki to przewidywanie dla dużej liczby potomstwa, a nie obietnica dla czwórki dzieci. Dobre pytanie na koniec brzmi: ile rzutów trzeba, żeby wynik zbliżył się do przewidywania?

Na cztery, i wszystkie widać gołym okiem. Pierwszy: genotyp zapisany jedną literą, na przykład A zamiast AA — organizm ma zawsze dwa allele. Drugi: mieszanie liter, na przykład Ab zamiast Aa, co opisywałoby dwa różne geny zamiast jednego. Trzeci: zapisywanie allelu recesywnego inną literą niż dominujący; obowiązuje ta sama litera, raz wielka, raz mała. Czwarty: podawanie odpowiedzi bez wskazania, czy to genotypy, czy fenotypy. Warto poprosić dziecko, żeby przy każdej odpowiedzi dopisywało to słowo. Kosztuje sekundę, a w pracy klasowej ratuje punkty częściej niż jakakolwiek dodatkowa wiedza. Warto sprawdzać te cztery rzeczy w tej samej kolejności po każdym zadaniu, aż wejdą w nawyk.