Wielkie miasta Europy — Paryż i Londyn
W tej lekcji1/10
Lecę nocą nad kanałem La Manche i widzę dwie plamy światła, których nie da się z niczym pomylić: jedna rozlana nad Sekwaną, druga nad Tamizą. Wyglądają, jakby ktoś rozsypał na ziemi po kilka milionów latarni. Ale nie rozmiar robi z Paryża i Londynu stolice całej Europy — dziś sprawdzimy, co naprawdę.
Miasto, aglomeracja, metropolia — trzy różne rzeczy
Trzy słowa, które brzmią podobnie, a znaczą co innego.
Paryż — miasto rozchodzące się gwiazdą
Paryż zaczął się na wyspie na Sekwanie (Île de la Cité, stoi na niej katedra Notre-Dame) i rozrastał się pierścieniami wokół niej. Stąd układ promienisty: szerokie aleje zbiegają się w węzłach jak szprychy w kole. Najsłynniejszy węzeł to plac wokół Łuku Triumfalnego, gdzie schodzi się dwanaście alei naraz.
Londyn — City, Tower i najstarsze metro świata
Londyn leży nad Tamizą, którą wpływały do niego statki z całego świata. Z tego handlu wyrosło jego dzisiejsze centrum finansowe.
Cztery dowody na to, że to metropolie
- 1
Finanse. W londyńskim City i paryskiej La Défense siedzą banki, giełdy i firmy ubezpieczeniowe obsługujące klientów z innych kontynentów. Cena miedzi ustalona na giełdzie metali w Londynie obowiązuje tego dnia kupujących w Chile i w Chinach.
- 2
Transport. Londyńskie Heathrow to najruchliwsze lotnisko Europy — ponad 80 milionów pasażerów rocznie. Tuż za nim są Stambuł i paryskie Charles de Gaulle. Z obu poleci się bez przesiadki na każdy zamieszkany kontynent.
- 3
Kultura i nauka. Luwr i British Museum, Sorbona i Imperial College. Do tych muzeów i uczelni przyjeżdżają ludzie z kilkudziesięciu krajów — a wycieczka szkolna z Polski do Paryża nikogo nie dziwi.
- 4
Zasięg oddziaływania. Tutaj powstają mody, filmy, muzyka i wiadomości oglądane w pół świata. To właśnie zasięg — jak daleko sięga wpływ miasta — a nie liczba mieszkańców, robi z miasta metropolię.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Które z tych miast najlepiej pasuje do określenia metropolia?
Ceną wielkości są kłopoty
Metropolia przyciąga ludzi szybciej, niż zdąży dla nich zbudować miasto. Stąd cztery problemy, które Paryż i Londyn mają niemal identyczne:
Pułapka! „Metropolia to po prostu duże miasto”
Źle: im więcej mieszkańców, tym bardziej metropolia.
Paryż w granicach miasta ma 2,1 mln mieszkańców, a cała jego aglomeracja około 11 mln. Skąd bierze się ta różnica?
Ściąga do zapamiętania
Paryż i Londyn — czym różni się metropolia od dużego miasta?
TRZY POJĘCIA: miasto (granice na mapie — Paryż 2,1 mln), aglomeracja (miasto plus zrośnięty z nim pierścień miejscowości, z których dojeżdża się do pracy — Paryż ok. 11 mln, Londyn ok. 14 mln), metropolia (miasto o znaczeniu i zasięgu wykraczającym poza własny kraj). PARYŻ nad SEKWANĄ: początek na wyspie Île de la Cité z katedrą Notre-Dame, układ PROMIENISTY (dwanaście alei zbiega się przy Łuku Triumfalnym), wieża Eiffla z 1889 r., Luwr — największe muzeum świata, La Défense — dzielnica biurowców poza starym centrum, metro od 1900 r. LONDYN nad TAMIZĄ: City — niecałe 3 km² („kwadratowa mila”), centrum finansowe świata, kilka tysięcy mieszkańców i kilkaset tysięcy pracujących; Tower z XI w.; metro NAJSTARSZE NA ŚWIECIE, od 1863 r. CO ROBI METROPOLIĘ: kilka funkcji naraz — finanse, transport (Heathrow ok. 80 mln pasażerów rocznie, najruchliwsze lotnisko Europy), kultura i nauka — oraz duży zasięg oddziaływania. PROBLEMY WIELKICH MIAST: korki (opłata za wjazd do centrum Londynu od 2003 r.), wysokie ceny mieszkań, smog (Londyn 1952 — cztery dni, tysiące ofiar), wykluczenie dzielnic na obrzeżach. UWAGA: o metropolii decyduje ZNACZENIE i ZASIĘG, a nie sama liczba mieszkańców.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak pokazać dziecku układ promienisty Paryża bez wyjazdu do Francji?
Wystarczy mapa satelitarna. Proszę wpisać w wyszukiwarce map „Place Charles de Gaulle Paryż”, przełączyć na widok z góry i oddalić obraz o dwa kliknięcia — dwanaście alei rozchodzących się od Łuku Triumfalnego widać wtedy jak szprychy w kole rowerowym. Dla porównania warto obejrzeć w ten sam sposób Nowy Jork z jego szachownicą ulic albo własne miasto. To jedno spojrzenie zapamiętuje się lepiej niż akapit o planie miasta, a przy okazji tłumaczy, dlaczego w Paryżu tak łatwo o korek: każda aleja wpada do tego samego węzła.
- Dziecko pyta, dlaczego Londyn jest ważniejszy od większych miast świata. Co odpowiedzieć?
Warto odwrócić pytanie: kto ma powód, żeby tam przyjechać? Do Londynu przylatuje się po pieniądze (City), na uczelnię, do muzeum, po przesiadkę na inny kontynent. Miasto może mieć dziesięć milionów mieszkańców i być ważne wyłącznie dla własnego kraju — wtedy jest ogromne, ale nie jest metropolią. Pomocna jest też lista lotów z Heathrow: kierunki na wszystkich kontynentach pokazują zasięg lepiej niż jakakolwiek definicja. To dokładnie ten sposób myślenia, którego wymaga podstawa programowa: funkcje miasta i zasięg oddziaływania, a nie liczba mieszkańców.
- Czy warto rozmawiać z dwunastolatkiem o problemach wielkich miast?
Tak, bo to najlepsza część tego tematu — pokazuje, że wielkość ma cenę. Najlepiej działa przeliczenie na własne życie: ile czasu dziecko traci dziennie na dojazd do szkoły i ile traciłoby, gdyby rodzice musieli mieszkać godzinę drogi od pracy, bo w centrum nie stać ich na mieszkanie. Smog londyński z 1952 roku jest z kolei świetnym przykładem na to, że problem da się rozwiązać: dziś powietrze w Londynie jest nieporównanie czystsze, bo miasto zabroniło palenia węglem i wprowadziło ograniczenia dla najstarszych samochodów.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które metro jest najstarsze na świecie?
Co przede wszystkim decyduje o tym, że miasto nazywamy metropolią?
Czym jest londyńskie City?
Dlaczego wieżowce La Défense postawiono poza historycznym centrum Paryża?
Nauczycielka pracująca w centrum Londynu dojeżdża do szkoły godzinę pociągiem, bo bliżej nie stać jej na mieszkanie. Który problem wielkich miast to pokazuje?