Ssaki — przystosowania do środowiska i pokarmu

Najbliżej jest własna szczęka. Niech dziecko przejedzie językiem po zębach i policzy rodzaje: z przodu płaskie siekacze, dalej spiczaste kły, z tyłu guzkowate trzonowce. Potem porównajcie zadania: kęs jabłka odgryza się przodem, a rozciera z tyłu — dwa różne ruchy i dwa różne kształty zębów. Jeśli macie w domu psa albo kota, warto obejrzeć jego kły i wyobrazić sobie, jak wyglądałaby nimi próba zjedzenia trawy. Dobre są też zdjęcia czaszek w internecie: wystarczy wpisać „czaszka konia” i „czaszka wilka”, żeby luka po kłach u konia rzuciła się w oczy. To jedna z niewielu rzeczy w biologii, którą widać od razu, bez mikroskopu i bez wierzenia komukolwiek na słowo.

Przede wszystkim nie budzić i nie dotykać. Każde przebudzenie kosztuje hibernujące zwierzę tyle energii, ile zużyłoby przez kilka dni snu, a zapas tłuszczu jest policzony na całą zimę — kilka przebudzeń oznacza dla niego śmierć na przednówku. Jeśli zwierzę śpi w bezpiecznym miejscu, zostawiamy je i pilnujemy, żeby nikt go nie ruszał, także kot. Interweniować trzeba tylko wtedy, gdy leży w miejscu niebezpiecznym, jest ranne albo obudziło się w środku zimy i chodzi za dnia. Wtedy dzwoni się do ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt i pyta o instrukcje, zamiast zabierać zwierzę do ciepłego domu — ciepło jest w tej sytuacji najgorszym z możliwych pomysłów.

Najlepsze są pytania, w których trzeba przenieść zasadę na nowy przypadek. Pierwsze: „słoń mieszka w gorącym klimacie i ma ogromne uszy — czy to przypadek?”. Odpowiedź musi wskazać oddawanie ciepła przez cienką, ukrwioną powierzchnię, czyli dokładnie ten sam mechanizm co u fenka. Drugie: „dlaczego wieloryb, chociaż jest ssakiem, nie ma futra?”. Tu chodzi o to, że w wodzie sierść nie utrzyma powietrza, więc izolację przejmuje tłuszcz. Trzecie, najtrudniejsze: „dlaczego krowa je prawie cały dzień, a wilk raz na kilka dni?”. Jeśli padnie odpowiedź o ubogiej wartości trawy i o tym, że mięso jest pokarmem skoncentrowanym, temat jest zrozumiany naprawdę.