Pierścienice — dżdżownica i jej krewni
W tej lekcji1/9
Darwin poświęcił dżdżownicom całą książkę — ostatnią, jaką napisał. Policzył, że na hektarze łąki przepuszczają one przez swoje ciała kilkadziesiąt ton ziemi rocznie. Cała gleba, po której chodzisz, przeszła kiedyś przez czyjeś jelito.
Ciało z pierścieni
Pierścienice mają ciało podzielone na segmenty (pierścienie) — widać je gołym okiem na dżdżownicy.
Jak porusza się dżdżownica
Dżdżownica nie ma nóg ani szkieletu. Ma za to dwa zestawy mięśni i płyn w jamie ciała, który działa jak szkielet hydrauliczny:
Co dżdżownice robią dla gleby
- Napowietrzają. Ich korytarze wpuszczają powietrze i wodę do głębszych warstw — korzenie roślin idą potem tymi samymi drogami.
- Mieszają. Wciągają liście w głąb i wynoszą ziemię z dołu na wierzch.
- Użyźniają. To, co wydalają, jest bogatsze w składniki mineralne niż ziemia, którą połknęły.
- Rozdrabniają szczątki, przyspieszając pracę bakterii i grzybów.
Dlatego liczba dżdżownic jest jednym z prostych wskaźników zdrowia gleby.
Dlaczego dżdżownice wychodzą na powierzchnię po ulewnym deszczu?
Co dzieje się z liściem, który spadł na trawnik
- 1
Noc pierwsza. Dżdżownica wyczuwa liść i wciąga go do korytarza, przytrzymując gębą. Nie zjada go od razu — czeka, aż zmięknie.
- 2
Kilka dni później. Rozmiękczony liść zostaje połknięty razem z ziemią i drobinami mineralnymi, które pomagają go rozetrzeć.
- 3
W jelicie. Substancje odżywcze są wchłaniane, a reszta wydalana jako grudki bogate w składniki mineralne.
- 4
Droga liścia przez dżdżownicę i z powrotem Efekt po roku. Warstwa liści znika, a na jej miejscu pojawia się próchnica. Bez dżdżownic i innych rozkładających proces trwałby wielokrotnie dłużej.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Co oznacza, że pierścienice mają zamknięty układ krwionośny?
Pułapka! „Przecięta dżdżownica odrasta i powstają dwie”
Źle: z każdej połówki wyrośnie nowa dżdżownica.
Ściąga do zapamiętania
Pierścienice — budowa i znaczenie
PIERŚCIENICE: ciało podzielone na SEGMENTY (pierścienie), w każdym powtarza się ten sam zestaw elementów — mięśnie, nerwy, naczynia, narządy wydalnicze. Mają ZAMKNIĘTY UKŁAD KRWIONOŚNY (krew krąży wyłącznie w naczyniach) i ŁAŃCUSZKOWY UKŁAD NERWOWY z węzłami w segmentach. ODDYCHANIE całą powierzchnią wilgotnej skóry — dlatego po ulewie dżdżownice wychodzą na powierzchnię: w zalanych korytarzach brakuje tlenu. RUCH: mięśnie OKRĘŻNE (wydłużają ciało) i PODŁUŻNE (skracają je) plus SZCZECINKI zaczepiające o podłoże; płyn w jamie ciała działa jak SZKIELET HYDRAULICZNY. ZNACZENIE DLA GLEBY: napowietrzanie korytarzami, mieszanie warstw, użyźnianie (wydaliny bogatsze w składniki mineralne niż połknięta ziemia), rozdrabnianie szczątków. PRZYKŁADY: dżdżownica, pijawka, rurecznik. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: z przeciętej dżdżownicy NIE powstają dwa osobniki — część bez głowy i narządów ginie.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak obserwować dżdżownice bez szkody dla nich?
Najlepiej działa domowe terrarium na kilka dni: słoik wypełniony warstwami wilgotnej ziemi i piasku, na wierzchu kilka liści, dwie–trzy dżdżownice, całość owinięta ciemnym papierem i trzymana w chłodnym miejscu. Po kilku dniach widać wymieszane warstwy i korytarze przy szkle, a liście znikają z powierzchni. Po obserwacji zwierzęta wypuszczamy tam, skąd je wzięliśmy. To jedno z niewielu doświadczeń, w których widać pracę zwierzęcia, a nie samo zwierzę.
- Dziecko chce sprawdzić, czy z przeciętej dżdżownicy powstaną dwie. Co odpowiedzieć?
Że to mit i że sprawdzanie go oznacza zabicie zwierzęcia. Regeneracja u dżdżownic jest ograniczona: fragment z głową i najważniejszymi narządami może odbudować część tyłu, ale druga połowa ginie. Warto przy okazji porozmawiać o tym, że zwierzęta bezkręgowe też odczuwają uszkodzenia ciała i że w biologii obowiązuje zasada nieszkodzenia w doświadczeniach szkolnych — obserwujemy, ale nie okaleczamy.
- Czy warto zakładać kompostownik z dżdżownicami?
To bardzo dobry projekt domowy, także w mieszkaniu, w wersji zamkniętej. Dżdżownice kompostowe przerabiają obierki i resztki roślinne na żyzny materiał w kilka tygodni, a dziecko widzi cały cykl: odpad, rozkład, próchnica, roślina. Przy okazji wraca temat rozkładających z klasy 5 i pojawia się praktyczne pytanie z klasy 8 o obieg materii i o to, ile odpadów da się zawrócić zamiast wyrzucić.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co jest charakterystyczną cechą pierścienic?
W jaki sposób dżdżownica oddycha?
Jaką rolę pełnią szczecinki na ciele dżdżownicy?
Jak dżdżownice wpływają na glebę?
Co się stanie, jeśli przetnie się dżdżownicę na pół?