Mięczaki — ślimaki, małże i głowonogi
W tej lekcji1/9
Ośmiornica potrafi otworzyć zakręcony słoik, rozpoznaje ludzi i ucieka z akwarium przez rurę odpływową. Jest mięczakiem — dokładnie jak ślimak z ogródka i małż z dna stawu. Ta sama grupa, trzy zupełnie różne pomysły na życie.
Trzy części ciała, jeden plan
Każdy mięczak ma ten sam schemat:
Trzy gromady
| gromada | muszla | jak zdobywa pokarm | przykłady |
|---|---|---|---|
| ślimaki | jedna, skręcona spiralnie (czasem brak) | zeskrobuje tarką | winniczek, ślimak nagi, żyworódka |
| małże | dwie połówki | filtruje wodę | omułek, szczeżuja, małż perłopław |
| głowonogi | brak lub szczątkowa | poluje, chwyta ramionami | ośmiornica, kalmar, mątwa |
Tarka to język pokryty setkami drobnych ząbków — ślimak zeskrobuje nią glony z liścia albo miąższ z truskawki.
Małż — zwierzę, które pracuje jak filtr
Małż nie ma głowy i prawie się nie rusza. Wciąga wodę jednym otworem, przepuszcza ją przez skrzela i wypuszcza drugim.
Który mięczak odżywia się, filtrując wodę?
Jak powstaje perła
- 1
Ciało obce. Między muszlę a płaszcz małża trafia ziarenko piasku albo pasożyt. Drażni delikatną tkankę.
- 2
Reakcja płaszcza. Płaszcz zaczyna otaczać intruza warstwami macicy perłowej — tej samej substancji, którą wykłada wnętrze muszli.
- 3
Warstwa po warstwie. Przez lata narasta kolejnych kilkaset warstw równomiernie ze wszystkich stron — dlatego perła jest gładka i zwykle kulista.
- 4
Efekt. Perła jest w istocie opatrunkiem — obroną przed czymś, czego małż nie mógł usunąć.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Co wytwarza muszlę mięczaka?
Pułapka! „Ślimak bez muszli to inne zwierzę”
Źle: ślimak nagi to „ślimak, który zgubił muszlę”.
Ściąga do zapamiętania
Mięczaki — budowa i gromady
MIĘCZAKI: ciało MIĘKKIE i NIESEGMENTOWANE, zbudowane z trzech części — NOGA (ruch; u głowonogów przekształcona w ramiona), WOREK TRZEWIOWY (narządy wewnętrzne), PŁASZCZ (fałd skóry okrywający worek — TO ON WYTWARZA MUSZLĘ i perłę). TRZY GROMADY: ŚLIMAKI — muszla jedna, skręcona spiralnie (u nagich zanikła lub schowana pod skórą), pokarm zeskrobują TARKĄ, czyli językiem z setkami ząbków (winniczek, ślimak nagi); MAŁŻE — muszla z DWÓCH połówek, brak głowy, odżywiają się FILTROWANIEM wody przez skrzela, które pobierają jednocześnie tlen i pokarm; jeden małż przepuszcza kilkadziesiąt litrów wody dziennie, dlatego używa się ich jako żywych czujników czystości wody (omułek, szczeżuja); GŁOWONOGI — muszla szczątkowa lub brak, DRAPIEŻNIKI chwytające ramionami, najinteligentniejsze bezkręgowce (ośmiornica, kalmar, mątwa). PERŁA powstaje, gdy płaszcz otacza warstwami macicy perłowej ciało obce, którego nie da się usunąć. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: muszla to nie domek do wprowadzenia się — rośnie razem ze zwierzęciem i jest częścią jego ciała.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak obejrzeć pracę ślimaka w domu?
Wystarczy winniczek z ogrodu i szklana szybka albo słoik. Ślimak posadzony na szkle pokazuje od spodu falę skurczów nogi, którą się przesuwa, a przy odrobinie cierpliwości widać też ruch tarki zeskrobującej nalot glonów ze szkła. Warto położyć obok listek sałaty i po godzinie obejrzeć ślady — nie są to dziury po gryzieniu, tylko wyskrobane powierzchnie. Po obserwacji zwierzę wraca tam, skąd zostało wzięte.
- Dziecko chce zabrać muszlę z plaży. Czy to w porządku?
Pusta muszla z plaży to zwykle pozostałość po zwierzęciu, które już nie żyje, więc jej zabranie nie szkodzi. Inaczej jest z muszlami z zajętym mieszkańcem oraz z niektórych obszarów chronionych, gdzie obowiązuje zakaz. Warto przy okazji obalić popularne wyobrażenie, że ślimak może zamienić muszlę na inną — muszla rośnie razem z ciałem i jest jego częścią. Wyjątkiem są raki pustelniki, ale to skorupiaki, a nie mięczaki.
- Dlaczego mówi się, że ośmiornice są inteligentne?
Bo w testach rozwiązują zadania, których nie potrafi żaden inny bezkręgowiec: otwierają zakręcone słoiki, uczą się przez obserwację, rozpoznają poszczególne osoby i używają przedmiotów jako osłony. Ich układ nerwowy jest wyjątkowy — większość komórek nerwowych leży w ramionach, więc ramię potrafi wykonywać zadania częściowo samodzielnie. To dobry przykład, że złożone zachowanie nie wymaga kręgosłupa ani dużego mózgu ułożonego tak jak u ssaków.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Która część ciała mięczaka wytwarza muszlę?
W jaki sposób odżywiają się małże?
Do której grupy zwierząt należy ośmiornica?
Dlaczego małże bywają wykorzystywane jako żywe czujniki jakości wody?
Jak powstaje perła?