Pajęczaki — pająki, kleszcze i roztocza
W tej lekcji1/11
Pająki zjadają rocznie kilkaset milionów ton owadów — mniej więcej tyle, ile cała ludzkość zjada mięsa i ryb razem wziętych. Gdyby zniknęły z ogrodu na jeden sezon, zauważyłbyś to nie po braku sieci, tylko po chmurze komarów.
Cztery pary odnóży i żadnych czułków
Ciało pajęczaka dzieli się na głowotułów i odwłok, u pająka połączone wąską talią. Z głowotułowia wyrastają cztery pary odnóży krokowych — o jedną więcej niż u owada.
Obiad trawiony na zewnątrz ciała
Pająk nie ma zębów ani żuwaczek do odgryzania kęsów — jego przełyk przepuszcza wyłącznie płyn. Radzi sobie inaczej: wstrzykuje w ofiarę soki trawienne i czeka, aż jej wnętrze rozpuści się na zawiesinę, a potem ją wypija.
Przędza: płyn, który tężeje w powietrzu
Na końcu odwłoka pająk ma kądziołki przędne. Wypływa z nich płynne białko, które tężeje w miarę wyciągania nici. Gotowa nić jest cieńsza od włosa, a przy tej samej grubości wytrzymuje większe naprężenie niż stal.
Jak powstaje sieć krzyżaka
- 1
Nić mostowa. Pająk wypuszcza długą nić, którą wiatr przenosi na drugą gałąź. Gdy się zaczepi, powstaje most — reszta sieci zawiśnie na nim.
- 2
Rama. Po moście pająk buduje obwód sieci: kilka mocnych nici wyznaczających jej granice.
- 3
Promienie. Od środka do ramy biegną suche nici nośne, wszystkie z jednego punktu. To po nich pająk będzie chodził.
- 4
Spirala pomocnicza. Sucha spirala od środka na zewnątrz usztywnia konstrukcję i służy jako rusztowanie.
- 5
Spirala łowna. Wracając do środka, pająk przędzie nić lepką i po drodze zjada rusztowanie, które nie jest już potrzebne.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Pod siecią leżą całe, ale puste skorupki much. Skąd się biorą?
Kleszcz — pajęczak, który czeka
Kleszcz siedzi na trawie z wyciągniętą przednią parą odnóży i reaguje na dwutlenek węgla, ciepło i drgania. Nie skacze i nie spada z drzew — czeka, aż go potrącisz.
Dlaczego znalezionego kleszcza usuwa się jak najszybciej?
Roztocza kurzu domowego
W każdym materacu mieszkają pajęczaki wielkości ćwierci milimetra. Nie gryzą i niczego nie przenoszą — żywią się złuszczonym naskórkiem, którego zostawiamy w łóżku około grama dziennie.
Pułapka! „Kleszcza trzeba wykręcać albo posmarować tłuszczem”
Źle: posmarować masłem lub olejem, żeby „się udusił i sam puścił”, albo wykręcać jak śrubkę.
Ściąga do zapamiętania
Pajęczaki — budowa, pająk, kleszcz, roztocza
PAJĘCZAKI: ciało z GŁOWOTUŁOWIA i ODWŁOKA, CZTERY PARY ODNÓŻY krokowych, BRAK CZUŁKÓW i brak skrzydeł. Zamiast czułków: NOGOGŁASZCZKI (dotyk i smak) oraz SZCZĘKOCZUŁKI z gruczołem jadowym. PAJĄK: TRAWIENIE ZEWNĘTRZNE (pozaorganizmowe) — wstrzykuje sok trawienny, czeka, aż wnętrze ofiary się rozpuści, i je wypija; pod siecią zostają całe, PUSTE skorupki owadów. PRZĘDZA: płynne białko z KĄDZIOŁKÓW PRZĘDNYCH, tężeje przy wyciąganiu nici; służy do sieci, kokonu, liny asekuracyjnej i lotu na babim lecie. W SIECI promienie i rama są SUCHE (po nich pająk chodzi), lepka jest tylko SPIRALA ŁOWNA. KLESZCZ: czeka na trawie, wczepia się HYPOSTOMEM — ryjkiem z haczykami skierowanymi do tyłu, uszczelnionym śliną, która dodatkowo ZNIECZULA. Bakterie BORELIOZY siedzą w JELICIE kleszcza i przechodzą do rany dopiero po wielu godzinach ssania, dlatego usuwa się go OD RAZU: pęsetą tuż przy skórze, prosto, bez smarowania i wykręcania. Rozszerzający się rumień lub gorączka — do lekarza. ROZTOCZA KURZU: ćwierć milimetra, jedzą złuszczony naskórek; alergię wywołują białka z ich ODCHODÓW, a nie ukąszenia.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak rozmawiać o kleszczach, żeby dziecko nie zaczęło bać się lasu?
Najlepiej postawić sprawę jak z przechodzeniem przez jezdnię: jest zasada, stosujemy ją i temat zamknięty. Zasada brzmi — długie spodnie w wysokiej trawie, a po powrocie oglądamy skórę, zwłaszcza pod kolanami, w pachwinach, pod pachami, na karku i za uszami. Warto podać proporcje: większość kleszczy nie przenosi bakterii, a szybkie usunięcie dodatkowo zmniejsza ryzyko. Nie warto natomiast ani obiecywać, że nic się nie stanie, ani opowiadać strasznych historii — jedno i drugie kończy się tym samym, czyli tym, że dziecko przestaje mówić o znalezionym kleszczu. Najważniejsze zdanie w tej rozmowie: zawsze mów, jeśli któregoś zauważysz.
- Kiedy i jak obejrzeć sieć pająka, żeby dziecko naprawdę zobaczyło jej budowę?
Najlepiej wcześnie rano, kiedy na nitkach osiada rosa i cała konstrukcja staje się widoczna bez żadnych sztuczek. Jeśli rosy nie ma, wystarczy delikatnie rozpylić wodę z butelki z odległości metra. Wtedy widać podział, o którym mówi lekcja: proste promienie biegnące od środka i spiralę biegnącą w poprzek nich. Można zapytać dziecko, po których nitkach chodzi pająk, i sprawdzić odpowiedź, obserwując go przy pracy. Dobrym uzupełnieniem jest dotknięcie sieci źdźbłem trawy: pająk podbiega, sprawdza i wraca, bo drgania źdźbła nie pasują do szarpania się owada. To pokazuje, że sieć jest dla niego również narządem zmysłu.
- Czy warto walczyć z roztoczami w pokoju dziecka?
Warto, jeśli w domu jest alergia lub astma — wtedy ma to znaczenie praktyczne, a nie tylko porządkowe. Działa kilka prostych rzeczy: pranie pościeli w wysokiej temperaturze mniej więcej co dwa tygodnie, wietrzenie i utrzymywanie niższej wilgotności, odkurzanie materaca, ograniczenie liczby pluszaków w łóżku — te ulubione można od czasu do czasu wyprać albo włożyć na dobę do zamrażarki. Nie ma natomiast sensu straszenie dziecka zdjęciami roztoczy spod mikroskopu ani wyrzucanie w panice wszystkich dywanów. To zwierzęta obecne w każdym domu na świecie, więc celem jest zmniejszenie ich liczby, a nie wyjałowienie pokoju. Przy nasilonych objawach decyduje lekarz, a nie sprzątanie.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które zestawienie cech opisuje pajęczaka?
Na czym polega trawienie zewnętrzne (pozaorganizmowe) u pająka?
Dlaczego pająk nie przykleja się do własnej sieci?
Co wywołuje alergię na kurz domowy?
Jak prawidłowo usunąć wczepionego kleszcza?