Kręgowce — co je łączy

Najprościej na łańcuszku z korków albo koralików nawleczonych na sznurek: każdy element z osobna jest sztywny, a cały łańcuch daje się wygiąć w łuk i wyprostować. To jest właśnie kompromis kręgosłupa — trzyma ciało, a jednocześnie pozwala się schylić. Drugi ruch: niech dziecko przesunie palcami po własnym grzbiecie i policzy wyczuwalne guzki, czyli wyrostki kolejnych kręgów. Trzeci: kurczak z obiadu. Kręgi i żebra widać na talerzu lepiej niż na jakimkolwiek rysunku, a przy okazji od razu widać, że kość jest w środku, a mięso na zewnątrz — dokładnie odwrotnie niż u krewetki.

Że nie — i to jest jedno z lepszych pytań w tym dziale. Pancerz żółwia powstał ze zrośniętych żeber i kręgów pokrytych rogowymi tarczkami, więc jest szkieletem wewnętrznym wypchniętym na powierzchnię. Żółw nie może z niego wyjść i nie zrzuca go przy wzroście: pancerz rośnie razem ze zwierzęciem. Rak robi coś odwrotnego — swój pancerz okresowo zrzuca. Warto obejrzeć z dzieckiem zdjęcie szkieletu żółwia, bo widać na nim kręgosłup przyrośnięty do wewnętrznej strony pancerza. To najlepszy dowód, że o przynależności decyduje budowa, a nie wygląd.

Najlepiej działa porównanie dwóch domów. Pierwszy nie ma ogrzewania: w środku jest tyle stopni, co na dworze — utrzymanie kosztuje grosze, ale w mroźną noc nikt tam niczego nie zrobi. Drugi ma piec chodzący całą dobę: zawsze ciepło, tylko trzeba bez przerwy dokładać opału. Zwierzę zmiennocieplne to pierwszy dom, stałocieplne to drugi, a opałem jest pokarm. Stąd konkret, który dzieci zapamiętują od razu: kot je codziennie, a wąż w terrarium bywa karmiony raz na tydzień albo rzadziej. Nie dlatego, że jest mniejszy, tylko dlatego, że nie ogrzewa własnego ciała.