Zadania tekstowe — ruch, wiek i wspólna praca

około 18 minut
W tej lekcji1/18

Cześć! Dwaj rowerzyści ruszają naprzeciw siebie z miast odległych o 90 km. Jeden jedzie 12 km/h, drugi 18 km/h. Po ilu godzinach się spotkają? Zadania o ruchu, wieku i wspólnej pracy to trzy najgrubsze ryby w stawie zadań tekstowych — dziś złowimy wszystkie trzy.

Ruch: jedna tabelka rządzi wszystkim

Fundament zadań o ruchu to wzór s=vts = v \cdot t (droga = prędkość razy czas). Najlepszym narzędziem jest tabelka: dla każdego pojazdu osobny wiersz z prędkością, czasem i drogą.

Rowerzyści spotykają się po trzech godzinach

  1. 1

    W chwili spotkania drogi obu rowerzystów razem pokrywają całą odległość między miastami.

    12t+18t=9012t + 18t = 90
  2. 2

    Redukujemy wyrazy podobne, a potem dzielimy obie strony przez 30.

    30t=90    t=330t = 90 \;\Rightarrow\; t = 3
  3. 3

    Spotkają się po 3 godzinach. Sprawdzenie: pierwszy przejedzie 36 km, drugi 54 km. Zgadza się.

    36+54=90  36 + 54 = 90 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Dwa scenariusze, dwa równania

- naprzeciw siebie: suma dróg = odległość początkowa
- pościg (w tę samą stronę): drogi są równe w chwili dogonienia — ale czasy jazdy mogą być różne!

Pilnuj jednostek: prędkość w km/h wymaga czasu w godzinach. 40 minut to 4060=23\frac{40}{60} = \frac{2}{3} h, a nie 0,40{,}4 h.

Wiek: dwie żelazne zasady

Zadania o wieku znasz z klasy siódmej — krótkie przypomnienie dwóch żelaznych zasad:

- za nn lat każda osoba jest starsza o nn,
- różnica wieku nigdy się nie zmienia (stosunek — owszem).

Za ile lat tata będzie dwa razy starszy od syna

  1. 1

    Zadanie: tata ma 40 lat, a syn 10. Za ile lat tata będzie dwa razy starszy od syna?

    40 lat,10 lat40 \text{ lat}, \quad 10 \text{ lat}
  2. 2

    Za xx lat tata ma 40+x40 + x lat, a syn 10+x10 + x — obaj się starzeją o tyle samo.

    40+x,10+x40 + x, \quad 10 + x
  3. 3

    Zapisujemy warunek zadania: wiek taty ma być dwa razy większy od wieku syna.

    40+x=2(10+x)40 + x = 2(10 + x)
  4. 4

    Opuszczamy nawias i porządkujemy równanie.

    40+x=20+2x    x=2040 + x = 20 + 2x \;\Rightarrow\; x = 20
  5. 5

    Sprawdzenie: za 20 lat tata ma 60, syn 30 — dokładnie dwa razy mniej.

    60=230  60 = 2 \cdot 30 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Wspólna praca: sumujemy wydajności

Wspólna praca to nowość. Klucz: nie dodajemy czasów, tylko wydajności — czyli części roboty wykonywane w jednostce czasu.

Ala maluje płot w 6 godzin, więc w jedną godzinę maluje 16\frac{1}{6} płotu. Mama zrobiłaby to w 3 godziny — jej tempo to 13\frac{1}{3} płotu na godzinę.

Razem malują płot w dwie godziny

  1. 1

    Dodajemy wydajności: tyle płotu powstaje w ciągu jednej godziny wspólnej pracy.

    16+13=16+26=36=12\frac{1}{6} + \frac{1}{3} = \frac{1}{6} + \frac{2}{6} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}
  2. 2

    Skoro w godzinę powstaje połowa płotu, to cały płot zajmie im 2 godziny.

    t=2 ht = 2 \text{ h}
  3. 3

    Ogólnie: jeśli wspólna praca trwa tt godzin, równanie brzmi „część zrobiona razem = 1 całość”.

    t(16+13)=1t \cdot \left( \frac{1}{6} + \frac{1}{3} \right) = 1
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Typowe sformułowania z arkuszy E8

  1. 1

    „Wyjechali jednocześnie z tego samego miasta w przeciwnych kierunkach…” — odległość rośnie z sumą prędkości, to ten sam schemat co ruch naprzeciw.

    s1+s2=odległosˊcˊs_1 + s_2 = \text{odległość}
  2. 2

    „Pierwsza rura napełnia basen w… druga w… Ile czasu zajmie napełnianie obiema rurami?

    t(1a+1b)=1t \left( \frac{1}{a} + \frac{1}{b} \right) = 1
  3. 3

    „Za ile lat ojciec będzie dwa razy starszy od syna?”

    a+x=2(b+x)a + x = 2(b + x)
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Pościg: ekspres dogania osobowy

  1. 1

    Zadanie: z miasta wyjeżdża pociąg osobowy z prędkością 60 km/h. Godzinę później rusza za nim ekspres z prędkością 90 km/h. Po ilu godzinach jazdy ekspres dogoni osobowy?

    v1=60,v2=90v_1 = 60, \quad v_2 = 90

    Jak myślisz, ile wyjdzie?

  2. 2

    Oznaczamy niewiadomą: tt to czas jazdy EKSPRESU do chwili dogonienia (o niego pyta zadanie).

    t=czas jazdy ekspresu [h]t = \text{czas jazdy ekspresu [h]}
  3. 3

    Osobowy jedzie o godzinę dłużej — wystartował wcześniej.

    czas osobowego: t+1\text{czas osobowego: } t + 1
  4. 4

    Zapisujemy drogi obu pociągów.

    seksp=90t,sosob=60(t+1)s_{\text{eksp}} = 90t, \quad s_{\text{osob}} = 60(t+1)
  5. 5

    W chwili dogonienia drogi są RÓWNE — oba pociągi są w tym samym miejscu tej samej trasy.

    90t=60(t+1)90t = 60(t+1)
  6. 6

    Opuszczamy nawias.

    90t=60t+6090t = 60t + 60
  7. 7

    Porządkujemy i dzielimy.

    30t=60    t=230t = 60 \;\Rightarrow\; t = 2
  8. 8

    Sprawdzenie: ekspres w 2 godziny przejedzie 180 km.

    902=18090 \cdot 2 = 180
  9. 9

    Osobowy jedzie wtedy już 3 godziny: także 180 km. Rzeczywiście się spotkali.

    603=180  60 \cdot 3 = 180 \; \checkmark
  10. 10

    Odpowiedź: ekspres dogoni osobowy po 2 godzinach jazdy.

    t=2 ht = 2 \text{ h}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 10 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Z dwóch miejscowości odległych o 100 km wyruszają jednocześnie naprzeciw siebie motorowerzysta (30 km/h) i rowerzysta (20 km/h). Po ilu godzinach się spotkają?

30t+20t=10030t + 20t = 100
h

Pułapka! Dodawanie czasów we wspólnej pracy

Najczęstsza wersja tego błędu brzmi tak: „Ala maluje płot w 6 h, mama w 3 h, więc razem 6+3=96 + 3 = 9 h”. Bez sensu — we dwie miałyby pracować dłużej niż każda osobno? Wspólny czas jest zawsze krótszy niż czas najszybszego pracownika.

Poprawnie sumujemy wydajności: 16+13=12\frac{1}{6} + \frac{1}{3} = \frac{1}{2}, czyli 2 godziny.

Pułapka! Minuty pomieszane z godzinami

Rowerzysta jedzie 15 km/h przez 40 minut. Droga to nie 1540=60015 \cdot 40 = 600 km — taki rowerzysta byłby szybszy od samolotu!

Zamieniamy jednostki: 40 min =23= \frac{2}{3} h, więc s=1523=10s = 15 \cdot \frac{2}{3} = 10 km.

Pułapka! W pościgu oba pojazdy jadą „tyle samo”

Jeśli osobowy wyjechał godzinę wcześniej, to w chwili dogonienia jedzie t+1t + 1 godzin, nie tt.

Równanie 90t=60t90t = 60t prowadzi do t=0t = 0 — absurd, który od razu sygnalizuje zgubioną godzinę.

Pułapka! Postarzanie tylko jednej osoby

Uczeń pisze 54+x=4654 + x = 4 \cdot 6 w zadaniu „za ile lat babcia będzie 4 razy starsza od wnuczki?”. To błąd, bo wnuczka też się starzeje! Poprawnie: 54+x=4(6+x)54 + x = 4(6 + x).

Wspólna praca: dwie rury i basen

  1. 1

    Zadanie: pierwsza rura napełnia basen w 6 godzin, druga w 12 godzin. W ile godzin napełnią basen obie rury naraz?

    6 h,12 h6 \text{ h}, \quad 12 \text{ h}
  2. 2

    Wyznaczamy wydajności: jaką część basenu napełnia każda rura w godzinę?

    16,112\frac{1}{6}, \quad \frac{1}{12}
  3. 3

    Oznaczamy niewiadomą: tt to czas wspólnego napełniania.

    t=czas wspolnej pracy [h]t = \text{czas wspolnej pracy [h]}
  4. 4

    Równanie: przez tt godzin obie rury razem napełniają 1 cały basen.

    t(16+112)=1t \cdot \left( \frac{1}{6} + \frac{1}{12} \right) = 1
  5. 5

    Dodajemy wydajności — wspólny mianownik 12.

    16+112=212+112=312=14\frac{1}{6} + \frac{1}{12} = \frac{2}{12} + \frac{1}{12} = \frac{3}{12} = \frac{1}{4}
  6. 6

    Równanie robi się jednolinijkowe.

    t14=1t \cdot \frac{1}{4} = 1
  7. 7

    Mnożymy obie strony przez 4.

    t=4 ht = 4 \text{ h}
  8. 8

    Sprawdzenie: w 4 godziny pierwsza rura napełni 46=23\frac{4}{6} = \frac{2}{3} basenu, druga 412=13\frac{4}{12} = \frac{1}{3}.

    23+13=1  \frac{2}{3} + \frac{1}{3} = 1 \; \checkmark
  9. 9

    Test sensowności: 4 h to mniej niż 6 h najszybszej rury — tak ma być.

    4<64 < 6
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 9 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Babcia ma 54 lata, a jej wnuczka 6 lat. Za ile lat babcia będzie dokładnie 4 razy starsza od wnuczki?

54+x=4(6+x)54 + x = 4(6 + x)

Ściąga do zapamiętania

Ruch, wiek i wspólna praca — co zapisujesz w każdym z trzech schematów?

Ruch: tabelka vv, tt, s=vts = vt dla każdego pojazdu. Naprzeciw siebie — suma dróg równa odległości; pościg — drogi równe, ale czasy różne (kto wyjechał godzinę wcześniej, jedzie t+1t+1). Jednostki: 4040 min to 23\frac{2}{3} h
Wiek: za xx lat każdy jest starszy o xx, a różnica wieku pozostaje stała
Wspólna praca: sumuj wydajności (części roboty na godzinę), nie czasy — t(1a+1b)=1t\left(\frac{1}{a} + \frac{1}{b}\right) = 1
• Test sensu: wspólny czas jest krótszy niż czas najszybszego, a rower nie przejedzie 600600 km

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 6 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Rowerzysta jedzie z prędkością 15 km/h przez 40 minut. Jaką drogę pokona?

2

Z miast odległych o 120 km wyjeżdżają jednocześnie naprzeciw siebie samochód (40 km/h) i motocykl (20 km/h). Po ilu godzinach się miną?

3

Tomek sprząta garaż w 3 godziny, jego brat w 6 godzin. W ile godzin posprzątają garaż razem?

4

Pieszy idzie z prędkością 4 km/h. Dwie godziny po nim tą samą trasą rusza rowerzysta z prędkością 12 km/h. Po ilu godzinach jazdy dogoni pieszego?

5

Tata ma 36 lat, syn 8 lat. Za ile lat tata będzie 3 razy starszy od syna?

6

Ala i Ola malują ścianę. Każda z nich osobno zrobiłaby to w 4 godziny. Ile czasu zajmie im wspólne malowanie?

Następny temat
Równania w zadaniach egzaminacyjnych