Zadania tekstowe — ruch, wiek i wspólna praca
W tej lekcji1/18
Cześć! Dwaj rowerzyści ruszają naprzeciw siebie z miast odległych o 90 km. Jeden jedzie 12 km/h, drugi 18 km/h. Po ilu godzinach się spotkają? Zadania o ruchu, wieku i wspólnej pracy to trzy najgrubsze ryby w stawie zadań tekstowych — dziś złowimy wszystkie trzy.
Ruch: jedna tabelka rządzi wszystkim
Fundament zadań o ruchu to wzór (droga = prędkość razy czas). Najlepszym narzędziem jest tabelka: dla każdego pojazdu osobny wiersz z prędkością, czasem i drogą.
Rowerzyści spotykają się po trzech godzinach
- 1
W chwili spotkania drogi obu rowerzystów razem pokrywają całą odległość między miastami.
- 2
Redukujemy wyrazy podobne, a potem dzielimy obie strony przez 30.
- 3
Spotkają się po 3 godzinach. Sprawdzenie: pierwszy przejedzie 36 km, drugi 54 km. Zgadza się.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Dwa scenariusze, dwa równania
- naprzeciw siebie: suma dróg = odległość początkowa
- pościg (w tę samą stronę): drogi są równe w chwili dogonienia — ale czasy jazdy mogą być różne!
Pilnuj jednostek: prędkość w km/h wymaga czasu w godzinach. 40 minut to h, a nie h.
Wiek: dwie żelazne zasady
Zadania o wieku znasz z klasy siódmej — krótkie przypomnienie dwóch żelaznych zasad:
- za lat każda osoba jest starsza o ,
- różnica wieku nigdy się nie zmienia (stosunek — owszem).
Za ile lat tata będzie dwa razy starszy od syna
- 1
Zadanie: tata ma 40 lat, a syn 10. Za ile lat tata będzie dwa razy starszy od syna?
- 2
Za lat tata ma lat, a syn — obaj się starzeją o tyle samo.
- 3
Zapisujemy warunek zadania: wiek taty ma być dwa razy większy od wieku syna.
- 4
Opuszczamy nawias i porządkujemy równanie.
- 5
Sprawdzenie: za 20 lat tata ma 60, syn 30 — dokładnie dwa razy mniej.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Wspólna praca: sumujemy wydajności
Wspólna praca to nowość. Klucz: nie dodajemy czasów, tylko wydajności — czyli części roboty wykonywane w jednostce czasu.
Ala maluje płot w 6 godzin, więc w jedną godzinę maluje płotu. Mama zrobiłaby to w 3 godziny — jej tempo to płotu na godzinę.
Razem malują płot w dwie godziny
- 1
Dodajemy wydajności: tyle płotu powstaje w ciągu jednej godziny wspólnej pracy.
- 2
Skoro w godzinę powstaje połowa płotu, to cały płot zajmie im 2 godziny.
- 3
Ogólnie: jeśli wspólna praca trwa godzin, równanie brzmi „część zrobiona razem = 1 całość”.
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Typowe sformułowania z arkuszy E8
- 1
„Wyjechali jednocześnie z tego samego miasta w przeciwnych kierunkach…” — odległość rośnie z sumą prędkości, to ten sam schemat co ruch naprzeciw.
- 2
„Pierwsza rura napełnia basen w… druga w… Ile czasu zajmie napełnianie obiema rurami?”
- 3
„Za ile lat ojciec będzie dwa razy starszy od syna?”
Wszystkie 3 kroków odsłonięte.
Pościg: ekspres dogania osobowy
- 1
Zadanie: z miasta wyjeżdża pociąg osobowy z prędkością 60 km/h. Godzinę później rusza za nim ekspres z prędkością 90 km/h. Po ilu godzinach jazdy ekspres dogoni osobowy?
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 2
Oznaczamy niewiadomą: to czas jazdy EKSPRESU do chwili dogonienia (o niego pyta zadanie).
- 3
Osobowy jedzie o godzinę dłużej — wystartował wcześniej.
- 4
Zapisujemy drogi obu pociągów.
- 5
W chwili dogonienia drogi są RÓWNE — oba pociągi są w tym samym miejscu tej samej trasy.
- 6
Opuszczamy nawias.
- 7
Porządkujemy i dzielimy.
- 8
Sprawdzenie: ekspres w 2 godziny przejedzie 180 km.
- 9
Osobowy jedzie wtedy już 3 godziny: także 180 km. Rzeczywiście się spotkali.
- 10
Odpowiedź: ekspres dogoni osobowy po 2 godzinach jazdy.
Wszystkie 10 kroków odsłonięte.
Z dwóch miejscowości odległych o 100 km wyruszają jednocześnie naprzeciw siebie motorowerzysta (30 km/h) i rowerzysta (20 km/h). Po ilu godzinach się spotkają?
Pułapka! Dodawanie czasów we wspólnej pracy
Najczęstsza wersja tego błędu brzmi tak: „Ala maluje płot w 6 h, mama w 3 h, więc razem h”. Bez sensu — we dwie miałyby pracować dłużej niż każda osobno? Wspólny czas jest zawsze krótszy niż czas najszybszego pracownika.
Poprawnie sumujemy wydajności: , czyli 2 godziny.
Pułapka! Minuty pomieszane z godzinami
Rowerzysta jedzie 15 km/h przez 40 minut. Droga to nie km — taki rowerzysta byłby szybszy od samolotu!
Zamieniamy jednostki: 40 min h, więc km.
Pułapka! W pościgu oba pojazdy jadą „tyle samo”
Jeśli osobowy wyjechał godzinę wcześniej, to w chwili dogonienia jedzie godzin, nie .
Równanie prowadzi do — absurd, który od razu sygnalizuje zgubioną godzinę.
Pułapka! Postarzanie tylko jednej osoby
Uczeń pisze w zadaniu „za ile lat babcia będzie 4 razy starsza od wnuczki?”. To błąd, bo wnuczka też się starzeje! Poprawnie: .
Wspólna praca: dwie rury i basen
- 1
Zadanie: pierwsza rura napełnia basen w 6 godzin, druga w 12 godzin. W ile godzin napełnią basen obie rury naraz?
- 2
Wyznaczamy wydajności: jaką część basenu napełnia każda rura w godzinę?
- 3
Oznaczamy niewiadomą: to czas wspólnego napełniania.
- 4
Równanie: przez godzin obie rury razem napełniają 1 cały basen.
- 5
Dodajemy wydajności — wspólny mianownik 12.
- 6
Równanie robi się jednolinijkowe.
- 7
Mnożymy obie strony przez 4.
- 8
Sprawdzenie: w 4 godziny pierwsza rura napełni basenu, druga .
- 9
Test sensowności: 4 h to mniej niż 6 h najszybszej rury — tak ma być.
Wszystkie 9 kroków odsłonięte.
Babcia ma 54 lata, a jej wnuczka 6 lat. Za ile lat babcia będzie dokładnie 4 razy starsza od wnuczki?
Ściąga do zapamiętania
Ruch, wiek i wspólna praca — co zapisujesz w każdym z trzech schematów?
• Ruch: tabelka , , dla każdego pojazdu. Naprzeciw siebie — suma dróg równa odległości; pościg — drogi równe, ale czasy różne (kto wyjechał godzinę wcześniej, jedzie ). Jednostki: min to h
• Wiek: za lat każdy jest starszy o , a różnica wieku pozostaje stała
• Wspólna praca: sumuj wydajności (części roboty na godzinę), nie czasy —
• Test sensu: wspólny czas jest krótszy niż czas najszybszego, a rower nie przejedzie km
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 6 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Rowerzysta jedzie z prędkością 15 km/h przez 40 minut. Jaką drogę pokona?
Z miast odległych o 120 km wyjeżdżają jednocześnie naprzeciw siebie samochód (40 km/h) i motocykl (20 km/h). Po ilu godzinach się miną?
Tomek sprząta garaż w 3 godziny, jego brat w 6 godzin. W ile godzin posprzątają garaż razem?
Pieszy idzie z prędkością 4 km/h. Dwie godziny po nim tą samą trasą rusza rowerzysta z prędkością 12 km/h. Po ilu godzinach jazdy dogoni pieszego?
Tata ma 36 lat, syn 8 lat. Za ile lat tata będzie 3 razy starszy od syna?
Ala i Ola malują ścianę. Każda z nich osobno zrobiłaby to w 4 godziny. Ile czasu zajmie im wspólne malowanie?