Wymiana gazowa i oddychanie komórkowe

Klasyczny test to woda wapienna, ale w kuchni wystarczy woda z odrobiną sody oczyszczonej i kilkoma kroplami soku z czerwonej kapusty jako wskaźnikiem. Dziecko dmucha przez słomkę przez dwie–trzy minuty i barwa przesuwa się w stronę różu, bo dwutlenek węgla rozpuszczony w wodzie tworzy słaby kwas. Dla porównania warto przepompować przez drugą szklankę zwykłe powietrze z pokoju, na przykład strzykawką albo pompką — tam zmiana jest znikoma. To najlepszy moment, żeby wrócić do tabeli składu powietrza: 0,04 procent kontra 4 procent, czyli stukrotna różnica, którą widać w kolorze. Słomki nie zatykajcie ustami sąsiada — każdy dmucha do własnej szklanki.

Pomaga pytanie „gdzie tlen znika na dobre?”. Wymiana gazowa niczego nie zużywa — cząsteczka tlenu tylko przechodzi z jednego miejsca w drugie, najpierw z pęcherzyka do krwi, potem z krwi do komórki. Znika dopiero w mitochondrium, bo tam wchodzi w reakcję z glukozą i staje się częścią wody. Dobrym obrazem jest dostawa zakupów: kurier wnosi je do mieszkania, ale zjada je dopiero mieszkaniec. Płuca są kurierem, mitochondrium mieszkańcem. Jeśli dziecko potrafi powiedzieć, że oddychanie komórkowe zachodzi także w komórkach samych płuc, znaczy że rozróżnienie już siedzi. Warto też zapytać, po co komórce mięśnia tysiące mitochondriów, a komórce skóry kilkadziesiąt.

Nie, jedno i drugie jest normalną częścią wysiłku. Zadyszka utrzymująca się kilka minut po biegu to spłata długu tlenowego: organizm dowozi tlen, którego zabrakło w trakcie, i porządkuje kwas mlekowy. Sam kwas mlekowy usuwany jest w ciągu mniej więcej godziny, więc ból mięśni pojawiający się dzień później ma inną przyczynę — to mikrouszkodzenia włókien, które goją się przez kilka dni. Rozgrzewka przed wysiłkiem i spokojne wyciszenie po nim skracają obie te fazy. Do lekarza warto zgłosić się wtedy, gdy zadyszka pojawia się przy zwykłym chodzeniu albo utrzymuje się dłużej niż kwadrans po zakończeniu ćwiczeń.