Krew i jej skład

około 12 minut
W tej lekcji1/11

W kropli krwi wielkości główki od szpilki — w jednym milimetrze sześciennym — pływa około 5 milionów czerwonych krwinek. Twój szpik produkuje 2 miliony nowych co sekundę, bo tyle samo w tej samej sekundzie się zużywa. Ta fabryka nie ma przerwy od dnia Twoich narodzin.

Krew jest tkanką — tylko płynną

Substancją międzykomórkową krwi jest ciecz, a nie coś twardego. Ta ciecz to OSOCZE: w 90% woda, a poza tym białka, sole, glukoza i hormony. Zawieszone w niej komórki to ELEMENTY MORFOTYCZNE — erytrocyty od transportu tlenu oraz leukocyty i trombocyty od obrony i krzepnięcia.

Erytrocyt — komórka, która oddała wszystko za tlen

Czerwona krwinka pozbywa się jądra, żeby zmieścić więcej HEMOGLOBINY. To białko z żelazem przyłącza tlen w płucach i oddaje go w tkankach. Kształt dwuwklęsłego krążka daje większą powierzchnię wymiany gazów, a giętkość pozwala przecisnąć się przez naczynie włosowate węższe od samej krwinki.

Leukocyty i trombocyty — obrona i uszczelnianie

Leukocyty to jedyne komórki krwi z jądrem — i jedyne, które potrafią wyjść z naczynia. Przeciskają się między komórkami ściany naczynia włosowatego wprost do zakażonej tkanki i tam pochłaniają bakterie albo produkują przeciwciała. Jest ich około 6 tysięcy w milimetrze sześciennym, czyli tysiąc razy mniej niż erytrocytów.

Trombocyty nie są komórkami, tylko ich fragmentami. Odrywają się od wielkich komórek szpiku, żyją kilka dni i pilnują szczelności naczyń.

Co dzieje się w skaleczonym palcu

  1. 1

    Naczynie pęka i natychmiast się kurczy. Zwężenie samo w sobie zmniejsza wypływ, jeszcze zanim ruszy cokolwiek innego.

  2. 2

    Trombocyty przyklejają się do poszarpanej ściany i do siebie. Powstaje lepki czop, który zatyka drobną szczelinę w kilkadziesiąt sekund.

  3. 3

    Płytki uwalniają substancje uruchamiające kaskadę krzepnięcia. Do jej przebiegu potrzebne są jony wapnia i witamina K.

  4. 4

    Rozpuszczony w osoczu fibrynogen zmienia się w nitki nierozpuszczalnej fibryny. Nitki przecinają ranę we wszystkie strony jak siatka.

  5. 5

    W sieci fibryny więzną krwinki — to jest skrzep. Wysychając, tworzy strup, pod którym skóra odbudowuje się spokojnie.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Dlaczego dojrzała czerwona krwinka nie ma jądra komórkowego?

Trzy zadania krwi

Transport. Tlen z płuc do komórek, dwutlenek węgla z powrotem, glukoza i aminokwasy z jelita, hormony z gruczołów, mocznik do nerek.

Twoja kolej

W wyniku morfologii mocno podniesiona jest liczba leukocytów. Na co to najczęściej wskazuje?

Jak czytać morfologię i nie stawiać sobie diagnoz

Na wydruku obok każdego wyniku stoi zakres referencyjny — i to on jest miarą, nie sama liczba.

Pułapka! „Krew jest niebieska, dopóki nie zetknie się z powietrzem”

Źle: w żyłach płynie niebieska krew, a czerwienieje dopiero po zetknięciu z tlenem w powietrzu.

Ściąga do zapamiętania

Krew — skład, funkcje, krzepnięcie

KREW to tkanka płynna, ok. 5 litrów u dorosłego. OSOCZE (ok. 55%) — woda w 90%, białka, sole, glukoza, hormony. ELEMENTY MORFOTYCZNE: ERYTROCYTY (czerwone krwinki, ok. 5 mln w mm³, BEZ JĄDRA, dwuwklęsły krążek, wypełnione HEMOGLOBINĄ z żelazem, żyją ok. 120 DNI, rozkładane w śledzionie), LEUKOCYTY (białe krwinki, ok. 6 tys. w mm³, MAJĄ JĄDRO, wychodzą poza naczynie, obrona: pochłanianie bakterii i przeciwciała), TROMBOCYTY (płytki krwi, fragmenty komórek, bez jądra, krzepnięcie). KRZEPNIĘCIE: skurcz naczynia → czop z płytek → kaskada z udziałem WAPNIA i WITAMINY K → FIBRYNOGEN zmienia się w nitki FIBRYNY → w sieci więzną krwinki, powstaje SKRZEP, po wyschnięciu STRUP. FUNKCJE KRWI: TRANSPORT (gazy, pokarm, hormony, mocznik), OBRONA (leukocyty, przeciwciała, krzepnięcie), TERMOREGULACJA (rozwożenie ciepła, rozszerzanie i zwężanie naczyń skóry). MORFOLOGIA: RBC, HGB, WBC, PLT czyta się WYŁĄCZNIE razem z zakresem referencyjnym, a diagnozę stawia lekarz.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać w domu, że krew dzieli się na osocze i krwinki?

Bez wirówki nie zobaczy się prawdziwej krwi rozdzielonej na warstwy, ale można pokazać sam mechanizm. Wystarczy szklanka wody z łyżką mąki albo drobnego piasku: po energicznym wymieszaniu całość wygląda jednolicie, a po kilkunastu minutach cięższe cząstki opadają na dno i nad nimi zostaje klarowna ciecz. Dokładnie to robi wirówka z probówką krwi, tylko szybciej i dokładniej. Warto dopowiedzieć proporcje: osocze zajmuje trochę ponad połowę objętości, a ciemny osad na dnie to prawie same erytrocyty. Dobre pytanie na koniec: dlaczego osocze jest słomkowe, a nie czerwone? Bo czerwona jest wyłącznie hemoglobina zamknięta w krwinkach.

Dziecko boi się pobrania krwi. Co powiedzieć, żeby nie straszyć i nie oszukiwać?

Najlepiej działa konkret zamiast zapewnień, że nic nie boli. Do morfologii pobiera się zwykle 2–5 mililitrów, czyli mniej niż łyżeczka, przy około pięciu litrach w całym ciele — ubytek jest niezauważalny i uzupełnia się w kilka godzin. Ukłucie trwa sekundę i przypomina uszczypnięcie. Pomaga wcześniejsze najedzenie się i wypicie wody, jeśli badanie nie musi być na czczo, patrzenie w bok zamiast na igłę oraz napięcie i rozluźnienie pięści na prośbę pielęgniarki. Jeśli dziecko wcześniej mdlało, trzeba o tym uprzedzić i poprosić o pobranie na leżąco — to standardowa procedura, nie kaprys. Po wszystkim warto usiąść na chwilę i coś zjeść.

Czy warto samodzielnie porównywać wyniki dziecka z tabelą norm z internetu?

Do nauki tak, do wyciągania wniosków nie. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami i zależą od wieku, a u dzieci normy zmieniają się z rokiem życia, więc tabela dla dorosłego potrafi wystraszyć bez powodu. Wynik nieznacznie poza zakresem bywa skutkiem odwodnienia, wysiłku albo infekcji sprzed tygodnia. Dobre ćwiczenie na zrozumienie tematu: niech dziecko odszuka na wydruku skróty RBC, HGB, WBC i PLT i powie, którą funkcję krwi opisuje każdy z nich. Interpretację zostawiamy lekarzowi — on widzi też objawy, wcześniejsze wyniki i przyjmowane leki. Samodzielne szukanie w sieci kończy się zwykle najgorszą z możliwych hipotez i niepotrzebnym strachem.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Który składnik krwi jest jej substancją międzykomórkową?

2

Ile żyje czerwona krwinka?

3

Które elementy morfotyczne odpowiadają za krzepnięcie krwi?

4

Które komórki krwi mają jądro komórkowe?

5

Na czym polega udział krwi w termoregulacji?

Następny temat
Grupy krwi i przetaczanie krwi