Podwyżki i obniżki procentowe

około 15 minut
W tej lekcji1/20

Cześć! Sklep obniża cenę o 20 procent, a tydzień później podnosi ją o 20 procent. Wróciła do punktu wyjścia? Brzmi rozsądnie — i jest nieprawdą. Cena wyszła NIŻSZA niż na starcie. Dziś zrozumiesz, dlaczego tak się dzieje, i nauczysz się liczyć podwyżki oraz obniżki jednym ruchem zamiast dwoma.

Licz od razu to, co zostaje

Standardowa droga przy obniżce ma dwa kroki: policz obniżkę, odejmij ją od ceny. Działa, ale jest dłuższa niż trzeba.

Obniżka i podwyżka jednym mnożeniem

  1. 1

    Cena wynosi 250 zł i spada o 20 procent. Zamiast liczyć obniżkę, liczymy od razu, ile procent ceny zostaje.

    100%20%=80%100\% - 20\% = 80\%
  2. 2

    Osiemdziesiąt procent to mnożnik 0,80{,}8. Jedno mnożenie i mamy nową cenę.

    0,8250=2000{,}8 \cdot 250 = 200
  3. 3

    Po obniżce cena wynosi 200 zł — bez liczenia obniżki i bez odejmowania.

    200 zl200 \text{ zl}
  4. 4

    Przy podwyżce działa to tak samo, tylko procenty się dodają. Wzrost o 20 procent oznacza, że płacimy 120 procent ceny.

    100%+20%=120%100\% + 20\% = 120\%
  5. 5

    Ta sama cena 250 zł po podwyżce o 20 procent to jedno mnożenie przez 1,21{,}2.

    1,2250=3001{,}2 \cdot 250 = 300
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Tabela mnożników

Najczęstsze zmiany warto mieć w głowie jako gotowe mnożniki.

Dlaczego minus 20 i plus 20 nie wraca do punktu wyjścia

Wracamy do zagadki z początku: cena 100 zł, obniżka o 20 procent, a potem podwyżka o 20 procent. Cena spadła o 20 zł, a wzrosła tylko o 16 zł, więc kończy na 96 zł.

Skąd ta różnica? Bo procent liczy się zawsze od aktualnej wartości, a ta zdążyła się zmienić. Obniżkę liczyliśmy od stu, a podwyżkę już od osiemdziesięciu.

Sto złotych krok po kroku

  1. 1

    Startujemy od ceny 100 zł.

    100 zl100 \text{ zl}
  2. 2

    Obniżka o 20 procent liczona jest od stu złotych, więc ubywa 20 zł.

    10020=80 zl100 - 20 = 80 \text{ zl}
  3. 3

    Podwyżka o 20 procent liczona jest już od osiemdziesięciu, więc przybywa tylko 16 zł.

    80+16=96 zl80 + 16 = 96 \text{ zl}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Odwrotna kolejność, ten sam wynik

  1. 1

    To nie jest wyjątek ani sztuczka — tak działa każda seria zmian procentowych. Zacznijmy tym razem od podwyżki o 20 procent.

    100+20=120 zl100 + 20 = 120 \text{ zl}
  2. 2

    Teraz obniżka o 20 procent, tym razem liczona od stu dwudziestu.

    20% z 120=2420\% \text{ z } 120 = 24
  3. 3

    Wychodzi tyle samo co poprzednio, więc kolejność zmian nie ma tu znaczenia.

    12024=96 zl120 - 24 = 96 \text{ zl}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Procenty się nie dodają ani nie odejmują

Nie wolno powiedzieć, że obniżka o 20 procent i kolejna o 30 procent to razem obniżka o 50 procent. Trzeba policzyć etapami — albo pomnożyć mnożniki.

Dwie obniżki: o 20 i o 30 procent

  1. 1

    Po pierwszej obniżce zostaje 0,80{,}8 ceny, po drugiej 0,70{,}7 tego, co zostało. Mnożniki mnożymy przez siebie.

    0,80,7=0,560{,}8 \cdot 0{,}7 = 0{,}56
  2. 2

    Zostaje 56 procent ceny wyjściowej.

    0,56=56%0{,}56 = 56\%
  3. 3

    Łączna obniżka wynosi więc 44 procent, a nie 50.

    100%56%=44%100\% - 56\% = 44\%
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Dlaczego wolno pomnożyć same mnożniki

Bo po pierwszej obniżce zostaje 0,80{,}8 ceny, a druga obniżka zabiera 30 procent już z tej kwoty — zostaje z niej 0,70{,}7. Czyli 70%70\% z 80%80\% tej samej ceny, a to właśnie zapisujemy jako 0,80,70{,}8 \cdot 0{,}7.

Cena po dwóch obniżkach

  1. 1

    Zadanie: kurtka kosztuje 400 zł. Najpierw tanieje o 25 procent, a po tygodniu jeszcze o 20 procent. Ile kosztuje na końcu?

    400 zl400 \text{ zl}

    Jak myślisz, ile wyjdzie?

  2. 2

    Pierwsza obniżka. Zamiast liczyć, ile ubywa, liczymy od razu, ile zostaje: sto minus dwadzieścia pięć to siedemdziesiąt pięć procent.

    100%25%=75%100\% - 25\% = 75\%
  3. 3

    Siedemdziesiąt pięć procent to trzy czwarte, więc dzielimy przez cztery i mnożymy przez trzy.

    400:4=100,3100=300400 : 4 = 100, \quad 3 \cdot 100 = 300
  4. 4

    Po pierwszej obniżce kurtka kosztuje 300 zł. Teraz druga obniżka — uwaga, liczymy ją od TRZYSTU, a nie od czterystu.

    100%20%=80%100\% - 20\% = 80\%
  5. 5

    Osiemdziesiąt procent z trzystu. Dziesięć procent to 30, więc osiemdziesiąt procent to osiem razy tyle.

    830=2408 \cdot 30 = 240
  6. 6

    Kurtka kosztuje ostatecznie 240 zł. Sprawdźmy, ile wyniosła łączna obniżka względem ceny wyjściowej.

    400240=160 zl400 - 240 = 160 \text{ zl}
  7. 7

    To 160400=40%\frac{160}{400} = 40\% — a nie 45 procent, które wyszłoby z dodania obu obniżek. Procenty naprawdę się nie sumują.

    160400=40%\frac{160}{400} = 40\%
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Buty kosztowały 180 zł i staniały o 30 procent. Ile kosztują teraz?

70% z 18070\% \text{ z } 180

Pułapka! Dodawanie procentów z różnych podstaw

Ten błąd pojawia się wszędzie tam, gdzie zmian jest więcej niż jedna. Sklep obniża cenę o 20 procent, a potem o kolejne 20 procent i reklamuje to jako obniżkę o 40 procent. To nieprawda — zaraz zobaczysz rachunek.

Dwie obniżki po 20 procent

  1. 1

    Cena 100 zł spada o 20 procent, czyli o 20 zł.

    10020=80 zl100 - 20 = 80 \text{ zl}
  2. 2

    Druga obniżka o 20 procent liczy się od osiemdziesięciu, czyli zabiera 16 zł.

    8016=64 zl80 - 16 = 64 \text{ zl}
  3. 3

    Z ceny zostało 64 procent, więc łączna obniżka to 36 procent, a nie 40.

    100%64%=36%100\% - 64\% = 36\%
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Podwyżka nie odrabia takiej samej obniżki

Druga typowa sytuacja to obniżka i podwyżka o tyle samo procent. Cena nie wraca wtedy do punktu wyjścia, tylko ląduje poniżej niego.

Najbardziej wymowny jest przypadek z połową: po obniżce o 50 procent i podwyżce o 50 procent zostaje trzy czwarte ceny wyjściowej.

Naiwne dodawanie kontra rachunek

  1. 1

    Dwie obniżki po 20 procent wyglądają na 40 procent taniej, a dają 36 procent.

    0,80,8=0,640{,}8 \cdot 0{,}8 = 0{,}64
  2. 2

    Obniżka i podwyżka po 20 procent wyglądają na zero zmian, a zostaje 96 procent ceny.

    0,81,2=0,960{,}8 \cdot 1{,}2 = 0{,}96
  3. 3

    Obniżka i podwyżka po 50 procent też wyglądają na zero, a zostaje trzy czwarte ceny.

    0,51,5=0,750{,}5 \cdot 1{,}5 = 0{,}75
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 3 kroków odsłonięte.

Kiedy procenty wolno dodać

Jest jedna sytuacja, w której procenty wolno po prostu dodać: gdy obie liczby liczone są od tej samej podstawy. Na przykład 20 procent uczniów gra w piłkę, a 30 procent w koszykówkę — razem 50 procent uczniów gra w coś. Tu podstawą w obu przypadkach jest ta sama klasa, więc dodawanie jest poprawne.

Złota zasada: zapytaj, od czego liczony jest każdy procent. Jeśli podstawy są różne, nie wolno ich dodawać.

Podwyżka pensji i wzrost ceny biletu

  1. 1

    Zadanie pierwsze: pensja wynosi 4000 zł i rośnie o 5 procent. Ile wyniesie po podwyżce?

    4000 zl+5%4000 \text{ zl} + 5\%
  2. 2

    Przy podwyżce płacimy sto plus pięć procent, czyli sto pięć procent dotychczasowej kwoty.

    100%+5%=105%100\% + 5\% = 105\%
  3. 3

    Liczymy w pamięci: jeden procent z 4000 to 40, więc pięć procent to 200.

    540=2005 \cdot 40 = 200
  4. 4

    Dodajemy podwyżkę do pensji.

    4000+200=4200 zl4000 + 200 = 4200 \text{ zl}
  5. 5

    Zadanie drugie: bilet kosztował 12 zł i podrożał o 25 procent. Tu wygodniej użyć ułamka, bo 25 procent to jedna czwarta.

    25%=1425\% = \frac{1}{4}
  6. 6

    Jedna czwarta z dwunastu to trzy złote.

    12:4=312 : 4 = 3
  7. 7

    Nowa cena biletu to 15 zł. Sprytniej byłoby od razu policzyć 125 procent, czyli pięć czwartych z dwunastu — ten sam wynik jednym ruchem.

    5412=15 zl\frac{5}{4} \cdot 12 = 15 \text{ zl}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 7 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Cena 200 zł najpierw spadła o 10 procent, a potem wzrosła o 10 procent. Ile wynosi teraz?

20010%+10%200 \to -10\% \to +10\%

Ściąga do zapamiętania

Jak liczyć podwyżki i obniżki procentowe?

LICZ OD RAZU TO, CO ZOSTAJE: obniżka o 20% to 80% ceny (mnożnik 0,8), podwyżka o 20% to 120% (mnożnik 1,2). Jeden krok zamiast dwóch. PRZY KILKU ZMIANACH licz etapami — każdy procent od AKTUALNEJ wartości. PROCENTY SIĘ NIE DODAJĄ: dwie obniżki po 20% to razem 36%, a nie 40%. Obniżka o 20% i podwyżka o 20% NIE wracają do punktu wyjścia (zostaje 96%). Dodawać wolno tylko procenty liczone od TEJ SAMEJ podstawy.

Dla rodzica

Jak wytłumaczyć dziecku podwyżki i obniżki procentowe?

Cena spadła o 20%20\%, potem wzrosła o 20%20\%. Dlaczego nie wraca do punktu wyjścia?

Bo za każdym razem procent liczy się od innej kwoty. Ze 100 zł ubywa 20 zł (liczone od stu), a przybywa już tylko 16 zł (liczone od osiemdziesięciu) — zostaje 96 zł. Warto policzyć to razem na okrągłej setce: rachunek jest krótki, a wniosek zostaje na lata, bo tak samo zachowują się pensje, lokaty i ceny paliwa.

Jak liczyć obniżki szybciej niż w dwóch krokach?

Licząc od razu to, co zostaje. Obniżka o 20%20\% znaczy, że płacimy 80%80\%, czyli mnożymy przez 0,80{,}8; podwyżka o 10%10\% to mnożenie przez 1,11{,}1. Ćwiczy się to najlepiej w sklepie: przy metce z napisem 30%-30\% pytamy dziecko nie „ile taniej”, tylko „ile zapłacimy” — i mnożymy w pamięci przez 0,70{,}7.

Dwie obniżki po 20%20\% to razem 40%40\%?

Nie, to 36%36\%. Druga obniżka zabiera 20%20\% z kwoty już obniżonej, więc zostaje 0,80,8=0,640{,}8 \cdot 0{,}8 = 0{,}64 ceny wyjściowej. Procenty wolno dodać tylko wtedy, gdy liczone są od tej samej podstawy — na przykład 20%20\% klasy gra w piłkę, a 30%30\% w koszykówkę, razem 50%50\%. Pytanie kontrolne brzmi zawsze: od czego liczony jest ten procent?

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Cena 300 zł spada o 20%20\%. Ile wynosi po obniżce?

2

Bilet kosztował 40 zł i podrożał o 15%15\%. Ile kosztuje teraz?

3

Cena 100 zł spadła o 50%50\%, a potem wzrosła o 50%50\%. Ile wynosi?

4

Sklep reklamuje: obniżka 30 procent, a do tego dodatkowo 10 procent przy kasie. O ile procent łącznie taniej?

5

W której sytuacji WOLNO po prostu dodać procenty?

Następny temat
Diagramy procentowe