Płazińce — zwierzęta płaskie i pasożyty
W tej lekcji1/9
Tasiemiec nie ma ust, żołądka ani jelit — i wcale ich nie potrzebuje. Leży w cudzym jelicie, w gotowej zupie z pokarmu, i wchłania ją całą powierzchnią ciała. Pasożytnictwo to strategia, w której traci się wszystko, co zbędne.
Płazińce — zwierzęta spłaszczone
Płazińce to zwierzęta o ciele spłaszczonym grzbietobrzusznie, czyli od góry do dołu — jak naleśnik.
Trzy przykłady, trzy tryby życia
| gatunek | tryb życia | gdzie |
|---|---|---|
| wypławek | wolno żyjący drapieżnik | czysta woda słodka, pod kamieniami |
| tasiemiec uzbrojony | pasożyt jelita | człowiek (żywiciel ostateczny), świnia (pośredni) |
| motylica wątrobowa | pasożyt wątroby | owce i bydło, czasem człowiek (ostateczny), ślimak błotniarka (pośredni) |
Wypławek pokazuje, jak wygląda płaziniec „normalny”. Tasiemiec i motylica pokazują, co z takim ciałem robi pasożytnictwo. Jest też tasiemiec nieuzbrojony: jego żywicielem pośrednim jest bydło, a człowiek zaraża się, jedząc surową wołowinę.
Tasiemiec: co znika, a co się rozrasta
Czego nie ma: ust, jelita, oczu, narządów zmysłów — wszystko to byłoby zbędnym kosztem.
Dlaczego tasiemiec nie ma układu pokarmowego?
Cykl tasiemca uzbrojonego — i gdzie go przerwać
- 1
Jaja wychodzą z kałem zarażonego człowieka i trafiają do środowiska.
- 2
Świnia zjada jaja z zanieczyszczoną paszą. W jej mięśniach rozwijają się larwy, tak zwane wągry.
- 3
Człowiek zjada surowe lub niedogotowane mięso z wągrami. W jelicie larwa przyczepia się główką i zaczyna rosnąć.
- 4
Cykl rozwojowy tasiemca uzbrojonego Gdzie przerwać cykl. Wystarczy jedno ogniwo: badanie mięsa przez weterynarza, dokładna obróbka termiczna (mięso bez różowego środka) i higiena — mycie rąk oraz warzyw.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Które przystosowanie tasiemca chroni go przed strawieniem w jelicie żywiciela?
Pułapka! „Pasożyt chce zabić żywiciela”
Źle: pasożyt jest tym groźniejszy, im szybciej wykończy organizm, w którym mieszka.
Ściąga do zapamiętania
Płazińce — budowa i pasożyty
PŁAZIŃCE: ciało SPŁASZCZONE GRZBIETOBRZUSZNIE — dzięki temu żadna komórka nie leży daleko od powierzchni, więc NIE MAJĄ układu oddechowego ani krwionośnego (tlen wnika przez skórę). Układ pokarmowy z JEDNYM otworem; pierwszy układ nerwowy z zawiązkiem mózgu i parą pni nerwowych. PRZYKŁADY: WYPŁAWEK — wolno żyjący drapieżnik czystych wód, ma proste oczy; TASIEMIEC UZBROJONY — pasożyt jelita człowieka; MOTYLICA WĄTROBOWA — pasożyt wątroby owiec i bydła. TASIEMIEC — czego NIE MA: ust, jelita, oczu, narządów zmysłów; co MA rozbudowane: GŁÓWKĘ z przyssawkami i haczykami (żeby nie zostać wypchniętym), OSKÓREK odporny na soki trawienne (żeby nie zostać strawionym), OGROMNE zdolności rozrodcze (setki tysięcy jaj dziennie), ciało z CZŁONÓW odrywających się po wypełnieniu jajami. CYKL: jaja z kałem → świnia zjada jaja, w mięśniach powstają WĄGRY → człowiek zjada surowe mięso. PROFILAKTYKA: badanie mięsa, dokładna obróbka termiczna, mycie rąk i warzyw. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: pasożyt nie „chce” zabić żywiciela — martwy żywiciel to koniec pasożyta.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Temat pasożytów bywa dla dzieci nieprzyjemny. Jak o nim rozmawiać?
Najlepiej rzeczowo i z naciskiem na to, co da się zrobić, a nie na obrzydliwość. Cykl każdego pasożyta ma słabe ogniwo i to jest właściwa pointa: mycie rąk, mycie warzyw i owoców, dokładne gotowanie mięsa, badanie mięsa z niepewnego źródła. Dziecko, które wie, którędy pasożyt wchodzi, ma poczucie kontroli zamiast lęku. Warto też powiedzieć wprost, że w Polsce zarażenia tasiemcem są dziś rzadkie właśnie dzięki badaniu mięsa.
- Czy warto pokazać wypławka na żywo?
Jeśli macie dostęp do czystego strumienia albo stawu, tak — wypławki siedzą pod kamieniami i na spodniej stronie liści, a łatwo je zwabić kawałkiem surowej wątróbki włożonym do wody na kilkanaście minut. Pod lupą widać charakterystyczny trójkątny przód z dwoma prostymi oczami i płynny, pełzający ruch. To zwierzę słynie też ze zdolności regeneracji, ale doświadczeń z przecinaniem organizmów nie warto robić z dzieckiem — wystarczy o tym opowiedzieć.
- Skąd wiadomo, że mięso jest bezpieczne?
W Polsce mięso z uboju podlega badaniu weterynaryjnemu, które wykrywa między innymi wągry tasiemca i włośnie — dlatego zakup u zarejestrowanego sprzedawcy jest podstawowym zabezpieczeniem. Druga warstwa to kuchnia: mięso wieprzowe i wołowe uznaje się za bezpieczne, gdy jest przegrzane w całej objętości, bez różowego środka. Ryzyko dotyczy głównie mięsa z niekontrolowanego uboju i potraw z surowego mięsa, o czym warto powiedzieć dziecku wprost.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Dlaczego płazińce nie potrzebują układu oddechowego?
Który płaziniec jest zwierzęciem wolno żyjącym?
Co chroni tasiemca przed strawieniem w jelicie żywiciela?
Jak można przerwać cykl rozwojowy tasiemca uzbrojonego?
Dlaczego dobrze przystosowany pasożyt zwykle nie zabija żywiciela?