Figury w układzie współrzędnych

około 15 minut
W tej lekcji1/16

Cześć! Każda gra komputerowa, każdy program graficzny i każdy plik z projektem domu opisuje figury dokładnie tak samo: listą współrzędnych wierzchołków. Z takiej listy da się odczytać wszystko — jaka to figura, jakie ma pole, jaki obwód. Dziś nauczysz się to robić.

Rozpoznawanie figury ze współrzędnych

Mając współrzędne wierzchołków, można ustalić kształt figury bez rysowania — choć rysunek zawsze pomaga.

xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ABCD
Cztery punkty wyznaczają prostokąt

Przykład: rozpoznajemy prostokąt z czterech punktów

  1. 1

    Dostajemy punkty A(1,1)A(1,1), B(5,1)B(5,1), C(5,4)C(5,4), D(1,4)D(1,4). Bok ABAB jest poziomy, bo obie współrzędne yy są równe 1.

    AB=51=4|AB| = 5 - 1 = 4
  2. 2

    Bok BCBC jest pionowy, bo obie współrzędne xx są równe 5.

    BC=41=3|BC| = 4 - 1 = 3
  3. 3

    Bok CDCD jest poziomy, a bok DADA pionowy — wychodzą dokładnie te same długości.

    CD=4,DA=3|CD| = 4, \quad |DA| = 3
  4. 4

    Boki poziome i pionowe przeplatają się, więc wszystkie kąty są proste, a przeciwległe boki równe. To prostokąt o wymiarach 4 na 3.

    prostokąt 4×3\text{prostokąt } 4 \times 3
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Pole i obwód liczymy zwykłymi wzorami

P=43=12P = 4 \cdot 3 = 12, O=24+23=14O = 2 \cdot 4 + 2 \cdot 3 = 14

Pole figury ukośnej

Gdy boki nie są ani poziome, ani pionowe, pole liczymy jedną z dwóch metod.

Przykład metody 1

xy-5-5-4-4-3-3-2-2-1-11122334455ABC
Trójkąt ukośny — żaden bok nie jest poziomy ani pionowy
  1. 1

    Bierzemy trójkąt o wierzchołkach A(1,1)A(1,1), B(5,2)B(5,2), C(2,5)C(2,5).

    A(1,1),  B(5,2),  C(2,5)A(1,1), \; B(5,2), \; C(2,5)
  2. 2

    Otaczający prostokąt rozciąga się od x=1x=1 do x=5x=5 i od y=1y=1 do y=5y=5, więc ma wymiary 4 na 4.

    Pprost=44=16P_{\text{prost}} = 4 \cdot 4 = 16
  3. 3

    Od tego odejmujemy trzy trójkąty prostokątne wystające w narożnikach. Dolny ma przyprostokątne 4 oraz 1.

    P1=412=2P_1 = \frac{4 \cdot 1}{2} = 2
  4. 4

    Prawy ma przyprostokątne 3 oraz 3.

    P2=332=4,5P_2 = \frac{3 \cdot 3}{2} = 4{,}5
  5. 5

    Lewy ma przyprostokątne 1 oraz 4.

    P3=142=2P_3 = \frac{1 \cdot 4}{2} = 2
  6. 6

    Zostaje pole samego trójkąta.

    P=1624,52=7,5P = 16 - 2 - 4{,}5 - 2 = 7{,}5
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 6 kroków odsłonięte.

Kontrola sensu

Pole figury musi być mniejsze od pola otaczającego prostokąta, ale nie może być ujemne ani zerowe. Jeśli wyszło inaczej — gdzieś jest błąd.

Rozpoznajemy i mierzymy czworokąt

  1. 1

    Zadanie: czworokąt ma wierzchołki A(0,0)A(0,0), B(4,3)B(4,3), C(8,0)C(8,0), D(4,3)D(4,-3). Rozpoznaj figurę i oblicz jej pole oraz obwód.

    A(0,0),B(4,3),C(8,0),D(4,3)A(0,0), B(4,3), C(8,0), D(4,-3)
  2. 2

    Krok pierwszy: liczymy długości boków. Bok ABAB — różnice współrzędnych to 4 i 3.

    AB=16+9=5|AB| = \sqrt{16+9} = 5
  3. 3

    Bok BCBC — różnice to 4 i 3-3.

    BC=16+9=5|BC| = \sqrt{16+9} = 5
  4. 4

    Boki CDCD i DADA dają dokładnie to samo, bo figura jest symetryczna. Wszystkie cztery boki mają po 5.

    CD=DA=5|CD| = |DA| = 5
  5. 5

    Cztery równe boki oznaczają romb (albo kwadrat). Sprawdzamy przekątne. Przekątna ACAC jest pozioma.

    AC=80=8|AC| = 8 - 0 = 8
  6. 6

    Przekątna BDBD jest pionowa.

    BD=3(3)=6|BD| = 3 - (-3) = 6
  7. 7

    Przekątne mają różne długości, więc to ROMB, a nie kwadrat. Są przy tym prostopadłe — jedna pozioma, druga pionowa.

    romb\text{romb}
  8. 8

    Krok drugi: pole ze wzoru na romb z przekątnych.

    P=862=24P = \frac{8 \cdot 6}{2} = 24
  9. 9

    Krok trzeci: obwód to cztery równe boki.

    O=45=20O = 4 \cdot 5 = 20
  10. 10

    Kontrola: przekątne przecinają się w punkcie (4,0)(4, 0) i dzielą na połowy — po 4 i po 3. A 16+9=2516 + 9 = 25, czyli bok 5. Wszystko się zgadza.

    42+32=25=52  4^2 + 3^2 = 25 = 5^2 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 10 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Prostokąt ma wierzchołki (2,1)(2,1), (9,1)(9,1), (9,5)(9,5), (2,5)(2,5). Oblicz jego pole.

P=abP = a \cdot b

Pułapka! Ocena figury z wyglądu

Rysunek bywa mylący — zwłaszcza gdy skale na osiach się różnią albo gdy rysujesz odręcznie.

Pułapka! Cztery równe boki to jeszcze nie kwadrat

Błąd drugi: pomijanie sprawdzenia kątów.

Pułapka! Boki ukośne i znikający minus

Błąd trzeci: liczenie pola przez mnożenie boków ukośnych.

Pułapka! Narożniki się odejmuje, nie dodaje

Błąd piąty: przy metodzie uzupełniania — dodawanie zamiast odejmowania.

Trójkąty w narożnikach wystają poza figurę, więc ich pola odejmujemy od pola prostokąta. Kontrola: wynik musi wyjść mniejszy niż pole prostokąta.

Pole trójkąta metodą uzupełniania

  1. 1

    Zadanie: oblicz pole trójkąta o wierzchołkach A(1,1)A(1,1), B(6,2)B(6,2), C(3,6)C(3,6). Żaden bok nie jest poziomy ani pionowy.

    A(1,1),  B(6,2),  C(3,6)A(1,1), \; B(6,2), \; C(3,6)
  2. 2

    Krok pierwszy: otaczamy trójkąt najmniejszym prostokątem o bokach poziomych i pionowych. Iksy sięgają od 1 do 6, igreki od 1 do 6.

    x[1,6],y[1,6]x \in [1,6], \quad y \in [1,6]
  3. 3

    Prostokąt ma wymiary 5 na 5, więc jego pole wynosi 25.

    Pprost=55=25P_{\text{prost}} = 5 \cdot 5 = 25
  4. 4

    Krok drugi: identyfikujemy trzy trójkąty prostokątne wystające poza figurę. Pierwszy leży pod bokiem ABAB i ma przyprostokątne 5 oraz 1.

    P1=512=2,5P_1 = \frac{5 \cdot 1}{2} = 2{,}5
  5. 5

    Drugi leży przy boku BCBC i ma przyprostokątne 3 oraz 4.

    P2=342=6P_2 = \frac{3 \cdot 4}{2} = 6
  6. 6

    Trzeci leży przy boku CACA i ma przyprostokątne 2 oraz 5.

    P3=252=5P_3 = \frac{2 \cdot 5}{2} = 5
  7. 7

    Krok trzeci: odejmujemy pola wszystkich trzech trójkątów od pola prostokąta.

    P=252,565P = 25 - 2{,}5 - 6 - 5
  8. 8

    Liczymy.

    P=11,5P = 11{,}5
  9. 9

    Kontrola sensu: pole trójkąta musi być mniejsze od pola otaczającego prostokąta i dodatnie. 11,5 mieści się poniżej 25 i stanowi mniej niż połowę — pasuje do kształtu figury.

    0<11,5<25  0 < 11{,}5 < 25 \; \checkmark
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 9 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Trójkąt ma wierzchołki (0,0)(0,0), (6,0)(6,0) i (0,8)(0,8). Oblicz jego pole.

P=ah2P = \frac{a \cdot h}{2}

Ściąga do zapamiętania

Jak rozpoznać figurę i policzyć jej pole w układzie współrzędnych?

• Ta sama yy to bok poziomy, ta sama xx — pionowy, a razem dają kąt prosty.
• Zawsze policz długości boków; wygląd nie jest dowodem. Cztery równe boki to romb — dopiero równe przekątne czynią z niego kwadrat.
• Środek odcinka ma współrzędne będące średnimi współrzędnych końców.
• Pole figury ukośnej: otocz ją prostokątem o bokach poziomych i pionowych, policz jego pole i odejmij trójkąty w narożnikach.
• Kontrola: wynik musi być dodatni i mniejszy od pola tego prostokąta.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Figura ma wierzchołki (0,0)(0,0), (6,0)(6,0), (6,6)(6,6), (0,6)(0,6). Co to za figura?

2

Jaki jest środek odcinka o końcach (2,4)(2, 4) i (8,10)(8, 10)?

3

Prostokąt ma wierzchołki (1,2)(1,2), (7,2)(7,2), (7,6)(7,6), (1,6)(1,6). Jaki jest jego obwód?

4

Romb ma przekątne poziomą o długości 10 i pionową o długości 6. Jakie jest jego pole?

5

Jak policzyć pole trójkąta, którego żaden bok nie jest poziomy ani pionowy?

Następny temat
Długość odcinka w układzie współrzędnych