Warunki przyrodnicze i pozaprzyrodnicze rozwoju rolnictwa w Polsce

Najprościej jednym pytaniem, zadawanym po kolei do każdego czynnika: „czy da się to zmienić w ciągu jednego pokolenia?”. Klimatu, gleby i rzeźby terenu nie da się — to warunki przyrodnicze. Wielkość gospodarstwa, sprzęt, wiedzę rolnika i dopłaty da się zmienić decyzją, umową albo szkołą — to warunki pozaprzyrodnicze. Świetnie działa też spacer po najbliższym polu: dziecko wymienia wszystko, co widzi, a rodzic pyta o każdą rzecz „przyroda czy człowiek?”. Miedza, słupek graniczny i opryskiwacz wpadają do drugiej kolumny, gleba i stok do pierwszej.

Dwa darmowe źródła wystarczą na całą szkołę podstawową. Bank Danych Lokalnych GUS (bdl.stat.gov.pl) ma powierzchnię użytków rolnych, liczbę gospodarstw i plony w rozbiciu na województwa, a nawet na gminy — można więc sprawdzić własną okolicę i porównać ją z Podkarpaciem albo z Zachodniopomorskiem. Portal Eurostatu daje te same wielkości dla krajów Unii, dzięki czemu porównanie z Danią przestaje być hasłem z lekcji, a staje się dwiema liczbami obok siebie.

Że nie — to gospodarstwo o innym pomyśle na siebie. Na 5 hektarach nie opłaca się kombajn, ale opłacają się truskawki, warzywa, sad, agroturystyka albo sprzedaż bezpośrednia na targu, bo tam liczy się praca rąk i bliskość klienta, a nie liczba hektarów. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy małe gospodarstwo próbuje robić to samo co wielkie, czyli uprawiać zboże — wtedy koszty maszyn rozkładają się na zbyt mały areał. Warto to powiedzieć wprost, bo lekcje o rozdrobnieniu łatwo odczytać jako ocenę ludzi, a chodzi w nich o rachunek ekonomiczny.