Jak raz na zawsze rozdzielić chów od hodowli?

Najlepiej działa porównanie z czymś, co dziecko zna. Chów jest jak opiekowanie się psem: karmisz, wyprowadzasz, leczysz, dbasz o niego dzisiaj. Hodowla jest jak decydowanie, które psy będą miały szczenięta i po co — żeby potomstwo było zdrowsze, spokojniejsze albo miało określoną sierść. Pierwsze dotyczy jednego zwierzęcia tu i teraz, drugie kolejnych pokoleń. Dobrym testem kontrolnym jest jedno pytanie do dowolnego zdania z podręcznika: czy mowa o opiece nad zwierzętami, które już są, czy o wpływaniu na to, jakie będą następne? To rozstrzyga praktycznie każdy przykład.

Skąd wziąć dane, żeby dziecko samo zobaczyło rozmieszczenie zwierząt?

Wystarczy Bank Danych Lokalnych GUS: w dziale o rolnictwie można wyświetlić pogłowie trzody chlewnej i bydła w podziale na województwa i porównać obie tabele obok siebie. Kontrast jest bardzo wyraźny — trzoda skupia się w wielkopolskim i kujawsko-pomorskim, bydło w podlaskim, mazowieckim i warmińsko-mazurskim. Potem warto położyć obok mapę użytków zielonych albo mapę upraw zbóż z atlasu szkolnego. Mapy nakładają się niemal punkt w punkt i to jest najmocniejszy argument tej lekcji: zwierzę stoi tam, gdzie rośnie jego pasza.

Czy w tej lekcji trzeba zajmować stanowisko w sprawie dobrostanu zwierząt?

Nie trzeba i lepiej tego nie robić za dziecko. Zadanie szkoły kończy się na rzetelnym opisie: chów intensywny daje tanie mięso i tanie jaja, ale oznacza mało miejsca dla zwierzęcia i duże skupisko odchodów w jednym punkcie; chów ekstensywny jest odwrotnością obu tych cech. Warto dać dziecku narzędzie zamiast opinii — cyfrę na skorupce jajka, etykietę na opakowaniu, pytanie o pochodzenie mięsa. Kto umie odczytać te informacje, sam podejmie decyzję przy półce, i to jest znacznie trwalszy efekt niż zapamiętany pogląd.

Chów zwierząt gospodarskich w Polsce

około 10 minut

W tej lekcji1/12

Kurczak z obiadu w Berlinie, w Amsterdamie albo w Londynie z dużym prawdopodobieństwem urodził się w Polsce. Jesteśmy największym producentem mięsa drobiowego w całej Unii Europejskiej — wyprzedziliśmy Francję, Niemcy i wszystkich pozostałych. A jednocześnie prosięta do naszych chlewni przypływają promem z Danii. Dziś zobaczysz, dlaczego polskie zwierzęta gospodarskie stoją dokładnie tam, gdzie stoją.

Chów to nie hodowla — i to nie jest czepianie się słów

Te dwa słowa w mowie potocznej znaczą to samo. W geografii i w rolnictwie znaczą co innego.

Pogłowie, czyli kto i gdzie

Pogłowie. Liczba zwierząt danego gatunku na danym terenie. W Polsce: trzoda chlewna ok. 9,5 mln szt., bydło ok. 6,3 mln szt. (w tym 2,1 mln krów mlecznych), drób ok. 200 mln szt., owce ledwie 0,27 mln szt.

trzoda chlewna — zboże na paszę tuż za płotem
bydło — łąki i pastwiska w dolinach rzek

Gdzie w Polsce jest najwięcej trzody, bydła, drobiu i owiec

Dwadzieścia lat spadków

Dwie z tych liczb mocno spadły. Trzody było w 2007 roku prawie dwa razy tyle co dziś — brakujące prosięta sprowadzamy z Danii. Owiec w 1986 roku było 4,2 mln — zostało z nich mniej niż jedna szesnasta, bo wełna przestała się opłacać.

18 mln szt.

9,5 mln szt.

4,2 mln szt.

0,27 mln szt.

Mniej krów, a mleka prawie tyle samo — rachunek

1
Rok 1990. W Polsce stało około 4,9 mln krów mlecznych, a każda dawała przeciętnie jakieś 3200 litrów mleka rocznie.
$4{,}9\text{ mln} \cdot 3200\text{ l} \approx 15{,}7\text{ mld l}$
2
Dziś. Krów mlecznych jest około 2,1 mln, ale przeciętna roczna wydajność sięga 6300 litrów.
$2{,}1\text{ mln} \cdot 6300\text{ l} \approx 13{,}2\text{ mld l}$
3
Porównajmy najpierw same krowy. Zostało ich niewiele ponad dwie piąte dawnego stada.
$2{,}1 : 4{,}9 \approx 0{,}43 = 43\%$
4
A teraz mleko. Ubyło go zaledwie kilkanaście procent, choć krów ubyło ponad połowę.
$13{,}2 : 15{,}7 \approx 0{,}84 = 84\%$
5
3200 l
6300 l
Zagadkę rozwiązuje jedna liczba: dzisiejsza krowa daje dwa razy więcej mleka niż krowa sprzed trzydziestu lat. Złożyły się na to lepsze rasy, staranne żywienie i opieka weterynaryjna — czyli chów intensywny.
$6300 : 3200 \approx 2$
Wskazówka
Krowa dająca 20 litrów dziennie musi zjeść tyle, ile nie zerwie z pastwiska nawet przez cały dzień. Stąd kiszonka, pasza treściwa i obora — a nie z lenistwa rolnika.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Spółka szuka miejsca na wielką fermę trzody chlewnej. Trzy czwarte kosztu tuczu to pasza zbożowa, a zboże jest ciężkie i drogie w transporcie. Który region wybierze?

Drób — miejsce pierwsze w Unii Europejskiej

Polskie fermy dają rocznie ponad 3 mln ton mięsa drobiowego, czyli mniej więcej jedną piątą produkcji całej Unii. To pierwsze miejsce we Wspólnocie i mniej więcej połowa tej produkcji jedzie na eksport.

1,7 kg paszy

3 kg paszy

7 kg paszy

Intensywny czy ekstensywny — i co na to zwierzę oraz środowisko

	chów intensywny	chów ekstensywny
skala	tysiące zwierząt w jednym budynku	kilkanaście, kilkadziesiąt sztuk
pasza	kupowana, treściwa, dokładnie odmierzana	to, co zwierzę samo zerwie na pastwisku
wydajność	bardzo wysoka	niska
ziemia	mało miejsca na sztukę	dużo miejsca na sztukę

Środowisko i dobrostan zwierząt

Środowisko. Tysiąc zwierząt w jednym miejscu to tysiąc porcji odchodów w jednym miejscu. Stąd gnojowica, azotany spływające do wód i amoniak, którego rolnictwo jest w Polsce źródłem w ponad dziewięciu przypadkach na dziesięć.

Twoja kolej

Wyjmujesz z lodówki jajko i widzisz na skorupce napis 3PL. Co mówi ta pierwsza cyfra?

Pułapka! „Krowy pasą się na łąkach przez cały rok”

Źle: krowa stoi na łące i skubie trawę, bo tak wygląda na każdym rysunku z mlekiem.

Ściąga do zapamiętania

Chów zwierząt gospodarskich w Polsce — kto, gdzie i dlaczego?

CHÓW A HODOWLA: chów to utrzymywanie zwierząt (karmienie, pojenie, opieka) dla bieżącego produktu; HODOWLA to świadome kierowanie rozmnażaniem i zmienianie cech dziedzicznych kolejnych pokoleń. POGŁOWIE I ROZMIESZCZENIE: trzoda chlewna ok. 9,5 mln szt. — Wielkopolska i Kujawy, bo tam rośnie zboże na paszę (w 2007 r. było 18 mln, dziś kupujemy prosięta w Danii); bydło ok. 6,3 mln szt., w tym 2,1 mln krów mlecznych — Podlasie, Mazowsze, Warmia, bo tam są łąki i pastwiska; drób ok. 200 mln szt. — Wielkopolska i rejon Żuromina; owce ok. 0,27 mln szt. — Podhale i Beskidy, a w 1986 r. było ich 4,2 mln. DRÓB: Polska jest NAJWIĘKSZYM producentem mięsa drobiowego w Unii Europejskiej, ponad 3 mln ton rocznie i ok. jednej piątej produkcji UE, bo kurczak zjada tylko ok. 1,7 kg paszy na kilogram przyrostu i rośnie 6 tygodni. MLEKO: krów jest o ponad połowę mniej niż w 1990 r., a mleka niewiele mniej, bo wydajność wzrosła z ok. 3200 do ok. 6300 l od krowy rocznie. INTENSYWNY A EKSTENSYWNY: intensywny to duża obsada, pasza kupowana i wysoka wydajność, ekstensywny to pastwisko, mała obsada i niska wydajność. ŚRODOWISKO I DOBROSTAN: gnojowica, azotany w wodach i amoniak (rolnictwo to ponad 90% jego emisji); cyfra na jajku: 0 ekologiczny, 1 wolny wybieg, 2 ściółkowy, 3 klatkowy. BŁĄD DO OMIJANIA: krowy spędzają w oborze pół roku i jedzą wtedy kiszonki, a nie trawę z łąki.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak raz na zawsze rozdzielić chów od hodowli?: Najlepiej działa porównanie z czymś, co dziecko zna. Chów jest jak opiekowanie się psem: karmisz, wyprowadzasz, leczysz, dbasz o niego dzisiaj. Hodowla jest jak decydowanie, które psy będą miały szczenięta i po co — żeby potomstwo było zdrowsze, spokojniejsze albo miało określoną sierść. Pierwsze dotyczy jednego zwierzęcia tu i teraz, drugie kolejnych pokoleń. Dobrym testem kontrolnym jest jedno pytanie do dowolnego zdania z podręcznika: czy mowa o opiece nad zwierzętami, które już są, czy o wpływaniu na to, jakie będą następne? To rozstrzyga praktycznie każdy przykład.
Skąd wziąć dane, żeby dziecko samo zobaczyło rozmieszczenie zwierząt?: Wystarczy Bank Danych Lokalnych GUS: w dziale o rolnictwie można wyświetlić pogłowie trzody chlewnej i bydła w podziale na województwa i porównać obie tabele obok siebie. Kontrast jest bardzo wyraźny — trzoda skupia się w wielkopolskim i kujawsko-pomorskim, bydło w podlaskim, mazowieckim i warmińsko-mazurskim. Potem warto położyć obok mapę użytków zielonych albo mapę upraw zbóż z atlasu szkolnego. Mapy nakładają się niemal punkt w punkt i to jest najmocniejszy argument tej lekcji: zwierzę stoi tam, gdzie rośnie jego pasza.
Czy w tej lekcji trzeba zajmować stanowisko w sprawie dobrostanu zwierząt?: Nie trzeba i lepiej tego nie robić za dziecko. Zadanie szkoły kończy się na rzetelnym opisie: chów intensywny daje tanie mięso i tanie jaja, ale oznacza mało miejsca dla zwierzęcia i duże skupisko odchodów w jednym punkcie; chów ekstensywny jest odwrotnością obu tych cech. Warto dać dziecku narzędzie zamiast opinii — cyfrę na skorupce jajka, etykietę na opakowaniu, pytanie o pochodzenie mięsa. Kto umie odczytać te informacje, sam podejmie decyzję przy półce, i to jest znacznie trwalszy efekt niż zapamiętany pogląd.

Sprawdź się!

Czym różni się hodowla od chowu?

Dlaczego najwięcej trzody chlewnej trzyma się w Wielkopolsce i na Kujawach?

W produkcji którego mięsa Polska zajmuje pierwsze miejsce w Unii Europejskiej?

W Polsce jest około 2,1 mln krów mlecznych, a przeciętna krowa daje około 6300 litrów mleka rocznie. Ile mleka daje w takim razie całe stado?

Kolega mówi: „krowy przez cały rok pasą się na łąkach”. Co jest w tym zdaniu nie tak?

Następny temat

Przemysł w Polsce — działy i rozmieszczenie