Jak pokazać dziecku sieć transportową bez wkuwania numerów dróg?

Najprościej od własnego domu. Otwórzcie mapę i wyznaczcie trasę do miejsca, które dziecko zna — do dziadków, nad morze, do dużego miasta. Potem zapytajcie: ile to zajmie samochodem, ile pociągiem, a ile autobusem? Rozkłady jazdy są w internecie, więc sprawdzenie zajmuje minutę i daje trzy konkretne liczby. Dziecko samo zobaczy, że numery dróg i linii nie są słownikiem do zapamiętania, tylko narzędziem do odpowiedzi na pytanie „jak tam dojechać”. Warto przy okazji wypatrzeć w terenie tabliczkę z numerem drogi — A, S, dwucyfrowa krajowa — i sprawdzić, gdzie ta droga się kończy.

Czym właściwie jest wykluczenie komunikacyjne i po co dziecko ma o nim wiedzieć?

To sytuacja, w której z miejscowości nie da się regularnie dojechać ani pociągiem, ani autobusem, więc każdy dorosły musi mieć samochód, a każdy niepełnoletni musi mieć dorosłego z samochodem. Dotyczy mniej więcej co trzeciej gminy w Polsce. Dla dwunastolatka to bardzo namacalny temat: decyduje o tym, do jakiego liceum będzie mógł pójść i czy pojedzie sam na trening. Dobrym ćwiczeniem jest sprawdzenie rozkładu autobusu w najmniejszej miejscowości, jaką znacie w okolicy, i porównanie go z rozkładem tramwaju czy autobusu miejskiego.

Dziecko pyta, dlaczego skoro mamy nowe autostrady, w miastach nadal stoją korki. Co odpowiedzieć?

Że droga i korek to nie to samo zjawisko. Autostrada rozwiązuje problem odległości między miastami, a korek jest problemem miejsca w mieście — a miejsca nie da się dobudować w nieskończoność. Kiedy droga staje się szersza i wygodniejsza, przyciąga kierowców, którzy wcześniej jechali inną trasą, o innej porze albo nie jechali wcale; nazywa się to ruchem wzbudzonym i jest zmierzone w wielu miastach na świecie. Dlatego miasta, którym korki naprawdę spadły, budowały równolegle tramwaje, metro i koleje aglomeracyjne. To dobra okazja, żeby policzyć razem, ile osób mieści jeden autobus, a ile samochodów potrzeba, żeby przewieźć tę samą grupę.

Transport w Polsce — drogowy, kolejowy, lotniczy

około 12 minut

W tej lekcji1/10

Ciężarówka z hiszpańskimi pomidorami wyjeżdża z Walencji we wtorek, a w piątek stoi pod sklepem w twoim mieście. Ostatnie 600 km jedzie autostradą A4 — tą samą, którą wracasz z wakacji. W tym samym czasie w miasteczku pod Suwałkami ktoś nie dojedzie do lekarza, bo autobus jeździ raz dziennie. Dziś zobaczysz oba te kraje naraz: to jedna Polska.

Kraj, przez który się jedzie

Z lekcji o położeniu Polski pamiętasz, że leżymy w środku Europy. Dla gospodarki znaczy to jedno: przez Polskę się jedzie.

Drogi: skok, który widać z okna

Transport samochodowy przewozi w Polsce ponad 80% ładunków. Szkielet tworzą trzy autostrady od granicy do granicy — na mapie: A1 (ok. 570 km), A2 (ok. 480 km) i A4 (ok. 670 km).

Trzy autostrady od granicy do granicy: A1 z północy na południe, A2 i A4 z zachodu na wschód

Kolej: gęsto na mapie, pusto na peronie

Czynnych linii kolejowych jest około 19 000 km — na tle Europy sporo. Ale w 1990 roku było ich ponad 26 000 km. Przez trzydzieści lat zamknięto tysiące kilometrów tras lokalnych, bo „nie było na nich pasażerów”.

26000 km

19000 km

Ile kolei przypada na sto kilometrów kwadratowych?

1
Dane. Bierzemy długość czynnych linii kolejowych i powierzchnię kraju. Gęstość sieci mówi, ile kilometrów torów wypada na 100 km² — czyli jak blisko masz do najbliższej szyny.
$L = 19\,000\text{ km},\quad P = 312\,700\text{ km}^2$
2
Wzór. Dzielimy długość przez powierzchnię, a wynik mnożymy przez 100, żeby nie operować ułamkiem z zerami po przecinku.
$d = \frac{L}{P} \cdot 100$
3
Rachunek dla Polski. Podstawiamy liczby i liczymy do końca.
$d = \frac{19\,000}{312\,700} \cdot 100 \approx 6{,}1 \ \text{km}/100\text{ km}^2$
4
Ta sama liczba dla dwóch województw. Śląskie ma 12 300 km² i około 1 900 km linii. Podlaskie ma 20 200 km² i około 600 km linii.
$\text{śląskie} \approx 15{,}4 \quad \text{podlaskie} \approx 3{,}0$
5
6,1 km na 100 km²
15,4 km na 100 km²
3 km na 100 km²
Wniosek. Średnia krajowa 6,1 nie mówi nic o twoim dojeździe. Na Śląsku torów jest pięć razy gęściej niż na Podlasiu, a przecież obie liczby składają się na tę samą średnią.
$15{,}4 : 3{,}0 \approx 5$
Wskazówka
Średnia to jedna liczba dla całego kraju. Człowiek nie mieszka w średniej — mieszka w konkretnej gminie.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Litwa ma około 1 900 km czynnych linii kolejowych i powierzchnię 65 300 km². Policz gęstość sieci i porównaj ją z polską (6,1 km na 100 km²).

Powietrzem, wodą i rurą

Lotniczy. Lotnisko Chopina w Warszawie (Okęcie) obsługuje ponad 21 mln pasażerów rocznie, a porty regionalne — Balice, Gdańsk, Pyrzowice, Wrocław, Poznań — razem jeszcze więcej. Planowany CPK pod Baranowem ma spiąć wielkie lotnisko z siecią szybkiej kolei.

Pułapka! „Im więcej autostrad, tym lepszy transport”

Źle: wystarczy dobudować autostrady i pasy ruchu, a korki znikną.

Twoja kolej

Firma spod Rzeszowa ma dostarczyć 20 ton mrożonych malin do Hamburga (około 1 300 km) w ciągu 30 godzin. Czym je wyśle?

Ściąga do zapamiętania

Transport w Polsce — co trzeba wiedzieć?

POŁOŻENIE TRANZYTOWE: Polska leży na skrzyżowaniu tras wschód–zachód i północ–południe, więc przez nasz kraj się jedzie — to zarobek, ale też zniszczone drogi i ciężarówki w miasteczkach bez obwodnic. DROGOWY (ponad 80% ładunków): trzy autostrady od granicy do granicy — A1 Gdańsk–Gorzyczki, A2 Świecko–Warszawa, A4 Jędrzychowice–Korczowa — plus drogi ekspresowe S3, S7, S19. Z ok. 550 km autostrad w 2004 r. urośliśmy do ponad 5 000 km dróg szybkiego ruchu, głównie za fundusze unijne. KOLEJOWY: ok. 19 000 km czynnych linii (w 1990 r. ponad 26 000 km); modernizacja i Pendolino na trasie Warszawa–Kraków w 2,5 godziny, ale co trzecia gmina nie ma regularnego pociągu ani autobusu — to wykluczenie komunikacyjne. GĘSTOŚĆ SIECI = długość linii : powierzchnia × 100; dla Polski ok. 6,1 km na 100 km², dla śląskiego 15,4, dla podlaskiego 3,0 — średnia ukrywa ogromne różnice. LOTNICZY: Lotnisko Chopina ponad 21 mln pasażerów, porty regionalne, planowany CPK pod Baranowem. WODNY: morski mocny (Gdańsk — największy port kontenerowy Bałtyku), śródlądowy słaby (Odrzańska Droga Wodna, poniżej 1% ładunków). RUROCIĄGI: ropa — Przyjaźń i Naftoport, gaz — Baltic Pipe i gazoport w Świnoujściu. PUŁAPKA: same autostrady nie poprawiają transportu, bo nowa droga przyciąga nowy ruch (ruch wzbudzony); bez kolei i autobusów rośnie tylko liczba samochodów.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać dziecku sieć transportową bez wkuwania numerów dróg?: Najprościej od własnego domu. Otwórzcie mapę i wyznaczcie trasę do miejsca, które dziecko zna — do dziadków, nad morze, do dużego miasta. Potem zapytajcie: ile to zajmie samochodem, ile pociągiem, a ile autobusem? Rozkłady jazdy są w internecie, więc sprawdzenie zajmuje minutę i daje trzy konkretne liczby. Dziecko samo zobaczy, że numery dróg i linii nie są słownikiem do zapamiętania, tylko narzędziem do odpowiedzi na pytanie „jak tam dojechać”. Warto przy okazji wypatrzeć w terenie tabliczkę z numerem drogi — A, S, dwucyfrowa krajowa — i sprawdzić, gdzie ta droga się kończy.
Czym właściwie jest wykluczenie komunikacyjne i po co dziecko ma o nim wiedzieć?: To sytuacja, w której z miejscowości nie da się regularnie dojechać ani pociągiem, ani autobusem, więc każdy dorosły musi mieć samochód, a każdy niepełnoletni musi mieć dorosłego z samochodem. Dotyczy mniej więcej co trzeciej gminy w Polsce. Dla dwunastolatka to bardzo namacalny temat: decyduje o tym, do jakiego liceum będzie mógł pójść i czy pojedzie sam na trening. Dobrym ćwiczeniem jest sprawdzenie rozkładu autobusu w najmniejszej miejscowości, jaką znacie w okolicy, i porównanie go z rozkładem tramwaju czy autobusu miejskiego.
Dziecko pyta, dlaczego skoro mamy nowe autostrady, w miastach nadal stoją korki. Co odpowiedzieć?: Że droga i korek to nie to samo zjawisko. Autostrada rozwiązuje problem odległości między miastami, a korek jest problemem miejsca w mieście — a miejsca nie da się dobudować w nieskończoność. Kiedy droga staje się szersza i wygodniejsza, przyciąga kierowców, którzy wcześniej jechali inną trasą, o innej porze albo nie jechali wcale; nazywa się to ruchem wzbudzonym i jest zmierzone w wielu miastach na świecie. Dlatego miasta, którym korki naprawdę spadły, budowały równolegle tramwaje, metro i koleje aglomeracyjne. To dobra okazja, żeby policzyć razem, ile osób mieści jeden autobus, a ile samochodów potrzeba, żeby przewieźć tę samą grupę.

Sprawdź się!

Dlaczego przez Polskę przejeżdża tak dużo ciężarówek z innych krajów?

Kraj ma powierzchnię 80 000 km² i 8 000 km linii kolejowych. Ile wynosi gęstość sieci kolejowej?

Co oznacza wykluczenie komunikacyjne?

Która gałąź transportu przewozi w Polsce najmniej ładunków?

Miasto dobudowało trzeci pas obwodnicy, a po dwóch latach korki wróciły. Jak to wytłumaczyć?

Następny temat

Łączność i usługi cyfrowe w Polsce