Ucho — słuch i równowaga

około 12 minut
W tej lekcji1/10

Przy najcichszym dźwięku, jaki jeszcze potrafisz usłyszeć, błona bębenkowa wychyla się mniej niż o średnicę atomu. Ten ruch przejmuje strzemiączko — kość długości trzech milimetrów i najmniejsza w całym Twoim ciele.

Trzy piętra ucha

Ucho tylko z zewnątrz wygląda na jeden narząd. W środku ma trzy odcinki i każdy pracuje w innym ośrodku: w powietrzu, w kościach i w płynie.

Droga dźwięku: od klaśnięcia do wrażenia

  1. 1

    Fala dźwiękowa wpada do przewodu słuchowego. Małżowina działa jak lejek i dodatkowo podpowiada mózgowi, z której strony przyszedł dźwięk.

  2. 2

    Drga błona bębenkowa. Napięta błonka o średnicy niecałego centymetra powtarza dokładnie rytm fali.

  3. 3

    Kosteczki przekazują drganie dalej. Działają jak dźwignia, a strzemiączko naciska na powierzchnię wielokrotnie mniejszą od błony — dzięki temu nacisk rośnie około dwudziestokrotnie.

  4. 4

    Po co to wzmocnienie. Dalej jest płyn, a fala z powietrza odbiłaby się od cieczy prawie w całości. Bez ucha środkowego słyszelibyśmy jak zza ściany.

  5. 5

    Ślimak zamienia falę na sygnał. Drgania płynu uginają komórki słuchowe zaopatrzone w rzęski, a te wysyłają impuls nerwem słuchowym do mózgu.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Po co uchu środkowemu trzy kosteczki, skoro błona bębenkowa i tak drga?

Dlaczego w samolocie zatyka uszy

Błona bębenkowa drga swobodnie tylko wtedy, gdy po obu jej stronach panuje takie samo ciśnienie. Powietrze do jamy bębenkowej dostarcza trąbka słuchowa — wąski kanał łączący ucho środkowe z gardłem.

Hałas w decybelach — gdzie leży granica

Decybele nie rosną tak jak metry: każde 10 dB to dziesięciokrotnie większa moc dźwięku.

Twoja kolej

W autobusie podkręcasz muzykę, żeby zagłuszyć hałas silnika. Dlaczego to zły pomysł?

Błędnik — zmysł, o którym nie myślisz

W uchu wewnętrznym, obok ślimaka, siedzi narząd równowagi. Ma dwie części i obie mierzą ruch płynu, który przez bezwładność zostaje w tyle za głową.

Pułapka! „Po koncercie szumiało mi w uszach, ale rano przeszło — czyli nic się nie stało”

Źle: skoro słuch wrócił, uszkodzenia nie było.

Ściąga do zapamiętania

Budowa ucha, droga dźwięku, hałas i równowaga

UCHO ZEWNĘTRZNE: małżowina i przewód słuchowy — zbierają falę. UCHO ŚRODKOWE: BŁONA BĘBENKOWA, trzy KOSTECZKI SŁUCHOWE (MŁOTECZEK, KOWADEŁKO, STRZEMIĄCZKO — najmniejsza kość ciała) i TRĄBKA SŁUCHOWA. UCHO WEWNĘTRZNE: ŚLIMAK i NARZĄD RÓWNOWAGI. DROGA DŹWIĘKU: fala → przewód słuchowy → błona bębenkowa drga → kosteczki wzmacniają nacisk około 20 razy (bo dalej jest PŁYN, a fala z powietrza odbiłaby się od cieczy) → ślimak → komórki słuchowe z rzęskami → nerw słuchowy → mózg. TRĄBKA SŁUCHOWA łączy ucho środkowe z gardłem i WYRÓWNUJE CIŚNIENIE — otwiera ją przełykanie i ziewanie, stąd „strzykanie” w samolocie. HAŁAS: 10 dB = dziesięciokrotnie większa moc; próg zagrożenia 85 dB przez 8 godzin, słuchawki na maksimum ok. 100 dB — 15 minut, koncert 110 dB — poniżej 2 minut. KOMÓRKI SŁUCHOWE NIE ODRASTAJĄ. RÓWNOWAGA: trzy KANAŁY PÓŁKOLISTE w trzech płaszczyznach wykrywają obroty, PRZEDSIONEK — położenie względem pionu i przyspieszenie liniowe. Zawroty po kręceniu: płyn nadal się obraca, oczy widzą bezruch.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak sprawdzić, czy dziecko słucha muzyki za głośno?

Najprostszy test nie wymaga żadnego sprzętu: stajemy na wyciągnięcie ręki i mówimy normalnym głosem. Jeśli dziecko w słuchawkach nas nie słyszy albo musi je zdjąć, poziom jest za wysoki. Drugi sygnał to muzyka słyszalna z zewnątrz przy słuchawkach dousznych. Warto wprowadzić zasadę 60 na 60: nie więcej niż 60 procent maksymalnej głośności i nie dłużej niż 60 minut ciągiem. W telefonach jest też limit głośności w ustawieniach dźwięku oraz podsumowanie tygodniowe pokazujące średni poziom w decybelach — wspólne obejrzenie tego ekranu działa lepiej niż zakaz, bo dziecko widzi liczbę, a nie opinię rodzica.

Dziecko dostaje mdłości w samochodzie. Czy to ma związek z tym tematem?

Bezpośredni. Choroba lokomocyjna bierze się z niezgodności sygnałów: błędnik melduje kołysanie i przyspieszenia, a oczy wpatrzone w książkę lub telefon widzą nieruchomą stronę. Mózg dostaje dwa sprzeczne raporty i reaguje mdłościami. Stąd wszystkie skuteczne rady: patrzeć przez przednią szybę na drogę, siadać z przodu, nie czytać w trakcie jazdy, uchylić okno, robić przerwy. Sprawdza się też prowadzenie rozmowy albo słuchanie audiobooka zamiast patrzenia w ekran. U większości dzieci objawy słabną z wiekiem. Jeśli są bardzo nasilone, o środkach doraźnych decyduje lekarz lub farmaceuta, bo nie każdy preparat nadaje się dla dziecka.

Czy warto czyścić dziecku uszy patyczkami?

Nie i to jedna z najczęściej powtarzanych szkodliwych praktyk. Woskowina nie jest brudem: nawilża przewód słuchowy, ma odczyn kwaśny i działa przeciwbakteryjnie, a nabłonek przewodu przesuwa ją na zewnątrz samoczynnie, jak taśmociąg. Patyczek zwykle spycha ją głębiej, ubija w korek i grozi zranieniem przewodu albo przebiciem błony bębenkowej, bo u dziecka jest do niej niecałe trzy centymetry. Wystarczy myć małżowinę i wejście do przewodu przy kąpieli. Jeśli pojawi się uczucie zatkania, gorsze słyszenie albo ból, sprawę ocenia lekarz — korek usuwa się w gabinecie, a nie w domu.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Które elementy należą do ucha środkowego?

2

Gdzie drgania zamieniają się na impulsy nerwowe?

3

Dlaczego przełknięcie śliny pomaga, gdy w samolocie zatyka uszy?

4

Który narząd informuje mózg o obrotach głowy?

5

Dlaczego uszkodzenie słuchu przez hałas jest trwałe?

Następny temat
Węch, smak i dotyk