Swobodne spadanie ciał

około 12 minut
W tej lekcji1/15

Rok 1971, Księżyc. Astronauta David Scott staje przed kamerą, w jednej ręce trzyma ciężki młotek geologiczny, w drugiej ptasie pióro. Puszcza oba w tej samej chwili — i oba dotykają księżycowego pyłu razem. Nie ma tam powietrza, które mogłoby przeszkodzić pióru. Na Ziemi wydaje się to nie do wiary. A jednak tak właśnie działa spadanie.

Spadek swobodny i przyspieszenie ziemskie

Spadek swobodny to ruch ciała, które po prostu puszczamy z pewnej wysokości i na które działa tylko siła ciężkości. Nikt go nie popycha, nic go nie hamuje.

Taki ruch nigdy nie jest jednostajny. Siła ciężkości działa bez przerwy, więc bez przerwy zwiększa prędkość spadającego ciała.

kamieńFc
Spadek swobodny: działa tylko siła ciężkości

Co dokładnie znaczy zapis g = 10 m/s²

Przyspieszenie w spadku swobodnym ma własną nazwę — przyspieszenie ziemskie — i oznaczamy je literą gg:

g10ms2g \approx 10 \frac{\text{m}}{\text{s}^2}

Czytamy to zdaniem: w każdej sekundzie spadania prędkość ciała rośnie o około 10ms10 \frac{\text{m}}{\text{s}}.

Prędkość po każdej kolejnej sekundzie

  1. 1

    Po pierwszej sekundzie spadania prędkość urosła z zera o dziesięć.

    t=1 sv=10mst = 1\text{ s} \rightarrow v = 10 \frac{\text{m}}{\text{s}}
  2. 2

    W drugiej sekundzie dochodzi kolejne dziesięć.

    t=2 sv=20mst = 2\text{ s} \rightarrow v = 20 \frac{\text{m}}{\text{s}}
  3. 3

    W trzeciej znowu tyle samo.

    t=3 sv=30mst = 3\text{ s} \rightarrow v = 30 \frac{\text{m}}{\text{s}}
  4. 4

    I w czwartej też. Przyrost jest za każdym razem identyczny, dlatego wykres prędkości jest linią prostą.

    t=4 sv=40mst = 4\text{ s} \rightarrow v = 40 \frac{\text{m}}{\text{s}}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Wzór, w którym nie ma masy

Widać z tego prosty wzór: v=gtv = g \cdot t.

I najważniejsze — w tym wzorze nie ma masy. Jest tylko gg i czas.

Dlaczego na Ziemi piórko spada wolniej

Puść w pokoju kamyk i piórko — kamyk spadnie od razu, piórko będzie się bujać w powietrzu kilka sekund. Skoro spadanie nie zależy od masy, to skąd ta różnica?

piórkoFcopór
W powietrzu na piórko działa nie tylko ciężkość — opór powietrza ciągnie w górę

Doświadczenie z rurą próżniową

  1. 1

    To nie jest domysł, tylko wynik doświadczenia. Do długiej szklanej rury wkłada się piórko i metalową kulkę.

  2. 2

    Pompą wysysa się z rury całe powietrze.

  3. 3

    Gdy rurę odwrócimy, piórko i kulka spadają obok siebie i uderzają w dno w tej samej chwili.

  4. 4

    Wystarczy wpuścić powietrze z powrotem i powtórzyć próbę — piórko znów zostaje daleko w tyle.

  5. 5

    Zmieniło się tylko jedno: obecność powietrza. Masa piórka przez cały czas była taka sama.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Liczymy prędkość po 3 sekundach spadania

  1. 1

    Ze skały spada kamień. Interesuje nas jego prędkość po 3 sekundach. Opór powietrza pomijamy, więc to spadek swobodny.

    t=3 s,g=10 m/s2t = 3\text{ s},\quad g = 10\text{ m/s}^2
  2. 2

    Wypisujemy wzór. Prędkość w spadku swobodnym to przyspieszenie ziemskie razy czas.

    v=gtv = g \cdot t
  3. 3

    Podstawiamy dane i mnożymy.

    v=10 m/s23 sv = 10\text{ m/s}^2 \cdot 3\text{ s}
  4. 4

    Wynik wychodzi w metrach na sekundę. To mniej więcej prędkość samochodu w mieście.

    v=30 m/sv = 30\text{ m/s}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 4 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Piłka spada swobodnie przez 5 sekund. Jaką prędkość osiągnie? Przyjmij g = 10 m/s². Podaj wynik w m/s.

v=gtv = g \cdot t

Pułapka! Cięższe wcale nie spada szybciej

Prawie każdy jest przekonany, że kula o masie 10 kg spadnie szybciej niż piłeczka o masie 1 kg. Intuicja mówi to bardzo głośno — i myli się.

Masa skraca się w ułamku i znika

Dziesięć razy większa masa oznacza dziesięć razy większą siłę, ale i dziesięć razy większy opór przed zmianą prędkości.

Trzy ciała, trzy siły, jedno przyspieszenie

Zestawienie trzech ciał pokazuje, że przyspieszenie w ogóle nie drgnie, choć siły różnią się dziesięciokrotnie.

Rachunkowy dowód: dwie kule, jedno przyspieszenie

  1. 1

    Z wieży spadają obok siebie dwie kule: lekka o masie 2 kg i ciężka o masie 8 kg. Powietrze pomijamy. Liczymy najpierw siłę ciężkości lekkiej kuli — masę podstawiamy w kilogramach, a g zapisujemy tu jako 10 N/kg, czyli „10 niutonów na każdy kilogram masy”. To ta sama liczba co g = 10 m/s², tylko widziana od strony siły.

    Fc=mg=2 kg10 N/kg=20 NF_c = m \cdot g = 2\text{ kg} \cdot 10\text{ N/kg} = 20\text{ N}
  2. 2

    Teraz z drugiej zasady dynamiki liczymy jej przyspieszenie. Dzielimy siłę przez masę.

    a=20 N2 kg=10 m/s2a = \frac{20\text{ N}}{2\text{ kg}} = 10\text{ m/s}^2
  3. 3

    Robimy to samo dla ciężkiej kuli. Siła ciężkości wychodzi cztery razy większa.

    Fc=8 kg10 N/kg=80 NF_c = 8\text{ kg} \cdot 10\text{ N/kg} = 80\text{ N}
  4. 4

    Ale masa też jest cztery razy większa, więc po podzieleniu wychodzi dokładnie to samo przyspieszenie.

    a=80 N8 kg=10 m/s2a = \frac{80\text{ N}}{8\text{ kg}} = 10\text{ m/s}^2
  5. 5

    Skoro obie kule mają to samo przyspieszenie, to po 2 sekundach mają też tę samą prędkość — i lecą łeb w łeb aż do ziemi.

    v=10 m/s22 s=20 m/sv = 10\text{ m/s}^2 \cdot 2\text{ s} = 20\text{ m/s}
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Po ilu sekundach swobodnego spadania ciało osiągnie prędkość 40 m/s? Przyjmij g = 10 m/s². Podaj wynik w sekundach.

t=vgt = \frac{v}{g}

Ściąga do zapamiętania

Jak spadają ciała i co to jest g?

SPADEK SWOBODNY to ruch ciała, na które działa tylko siła ciężkości. Przyspieszenie ziemskie g = 10 m/s² — w każdej sekundzie prędkość rośnie o 10 m/s. Wzór: v = g · t (po 3 s prędkość wynosi 30 m/s). W próżni WSZYSTKIE ciała spadają jednakowo, niezależnie od masy: młotek i piórko puszczone razem uderzają w ziemię w tej samej chwili. Na Ziemi piórko spada wolniej przez OPÓR POWIETRZA, a nie przez małą masę. Większa masa to większa siła ciężkości, ale i większa bezwładność — te dwa efekty dokładnie się znoszą.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

W rurze, z której wypompowano powietrze, puszczamy z tej samej wysokości piórko i metalową kulkę. Co się stanie?

2

Dlaczego w pokoju piórko spada wolniej niż kamyk?

3

Wykres pokazuje prędkość swobodnie spadającego ciała w pierwszych czterech sekundach lotu. Jaką prędkość będzie miało to ciało po 6 sekundach spadania?

4

Co dokładnie oznacza zapis g = 10 m/s²?

5

Wykres pokazuje siły ciężkości działające na trzy ciała, które spadają swobodnie. Jakie przyspieszenie ma kula o masie 8 kg?

Następny temat
Siła sprężystości