Konkurencja między organizmami

Wystarczą dwie doniczki i nasiona fasoli. W pierwszej wysiejcie trzy nasiona rozstawione równo, w drugiej dwadzieścia wciśniętych na tej samej powierzchni. Podlewajcie i oświetlajcie identycznie, bo cała wartość doświadczenia leży w tym, że różni je tylko zagęszczenie. Po trzech tygodniach rośliny z gęstej doniczki są wyższe, ale cieńsze, bledsze i wywracają się pod własnym ciężarem, a część w ogóle nie wzeszła. To jest konkurencja wewnątrzgatunkowa pokazana na stole. Warto zapytać dziecko, dlaczego rośliny w tłoku wyciągają się w górę zamiast rosnąć wszerz — odpowiedź „ścigają się o światło” jest dokładnie tym, o co chodzi w lekcji.

Uczciwa odpowiedź brzmi: to zależy od kosztów i szans, a decyzję podejmują służby ochrony przyrody, nie osoby prywatne. Warto wyjaśnić, że problemem nie jest samo obce pochodzenie — ziemniak i pomidor też pochodzą z Ameryki, a nikomu nie szkodzą. Inwazyjny jest ten gatunek, który wypiera rodzime i zmienia całe środowisko, jak barszcz Sosnowskiego czy rak pręgowaty. Przy barszczu Sosnowskiego dołóżcie ostrzeżenie praktyczne: jego sok w połączeniu ze słońcem powoduje bolesne oparzenia skóry, więc rośliny się nie dotyka i zgłasza się ją gminie. To dobry moment, żeby powiedzieć, skąd biorą się takie gatunki — najczęściej z hodowli i akwariów wypuszczonych do środowiska.

Przez sytuację, którą dziecko zna: kolejka po ostatnie bułki w sklepie. Nikt się nie bije, a jednak ktoś wychodzi z pustymi rękami, bo zasobu było za mało. Dokładnie tak działa las: wyższa sosna nie robi nic sąsiadce poza tym, że zasłania jej światło. Potem można wyjść i sprawdzić to na spacerze — pod gęstym świerkowym drzewostanem prawie nic nie rośnie, a pod rzadką brzeziną jest bujne runo. Warto też zwrócić uwagę na wiosenny śpiew ptaków i powiedzieć, do kogo naprawdę jest adresowany. Zrozumienie, że sygnał zastępuje starcie, przydaje się także przy późniejszym temacie o zachowaniach godowych.