Zwierzęta a człowiek — pożytek, zagrożenia, ochrona
W tej lekcji1/10
Żółw czerwonolicy kupiony w sklepie zoologicznym i „wypuszczony na wolność” wypiera dziś z polskich stawów żółwia błotnego — jedynego naszego rodzimego żółwia. Najgroźniejsze dla zwierząt bywają dobre chęci, i o tym jest ta lekcja.
Co zwierzęta robią dla człowieka
Bez zwierząt nie byłoby ani jedzenia, ani gleby, w której rośnie.
Cztery zagrożenia, które naprawdę się liczą
- Niszczenie siedlisk — najgroźniejsze ze wszystkich. Osuszone mokradło, wycięta miedza czy zabetonowany brzeg rzeki odbierają dom całej populacji naraz, a nie pojedynczemu zwierzęciu.
- Gatunki inwazyjne — sprowadzone przez człowieka i wypierające gatunki miejscowe.
- Kłusownictwo i nielegalny handel — wnyki w lesie, trucie ptaków drapieżnych, sprzedaż żółwi i papug z przemytu.
- Zanieczyszczenia — ścieki, plastik, nawozy spływające do rzek, a także hałas i sztuczne światło, które mylą owady i ptaki wędrowne.
Dlaczego gatunki inwazyjne są tak groźne
Gatunek przywieziony z drugiego końca świata trafia w miejsce, gdzie nie ma jego naturalnych wrogów ani chorób. Rozmnaża się więc bez żadnego hamulca.
Dlaczego gatunek inwazyjny rozmnaża się w nowym miejscu szybciej niż w swojej ojczyźnie?
Ochrona gatunkowa w praktyce
Ochrona gatunkowa to zakaz zabijania, chwytania, przetrzymywania i niszczenia siedlisk danego gatunku. W Polsce obejmuje między innymi wszystkie płazy i gady, bociana białego, jeża, nietoperze, trzmiele i mrówki rudnice.
Pięć rzeczy, które naprawdę działają
- 1
Poidło dla ptaków. Płaskie naczynie z wodą, kamień w środku jako wysepka do lądowania, woda wymieniana co dwa dni. W upalne lato ratuje więcej ptaków niż zimowe dokarmianie.
- 2
Budka lęgowa. Wieszamy ją jesienią lub wczesną zimą, otworem na wschód lub południowy wschód, bez patyczka pod otworem, bo ten ułatwia dostęp drapieżnikom. Raz w roku, po sezonie, czyścimy ją ze starego gniazda.
- 3
Nie dokarmiaj dzikich zwierząt. Chleb szkodzi kaczkom i łabędziom, a dzik czy lis, który przywyknie do jedzenia od ludzi, przestaje się ich bać — i wtedy zwykle kończy źle.
- 4
Zabieraj żyłkę i śmieci znad wody. Splątana żyłka i kawałek siatki to jedne z najczęstszych pułapek dla ptaków wodnych i jeży. Zabranie ich z brzegu zajmuje minutę.
- 5
Nie zabieraj zwierząt z natury. Młody zając czy sarna leżące same na łące nie są porzucone — matka jest w pobliżu i wróci, gdy odejdziesz.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Które działanie najskuteczniej pomaga dzikim zwierzętom w mieście?
Pułapka! „Znalazłem samotne pisklę, trzeba je zabrać do domu”
Źle: młody ptak siedzący w trawie zgubił się i zginie, jeśli mu nie pomożemy.
Ściąga do zapamiętania
Zwierzęta a człowiek — pożytek, zagrożenia, ochrona
POŻYTEK: ZWIERZĘTA HODOWLANE (mleko, jaja, mięso, wełna), TOWARZYSZĄCE I PRACUJĄCE (pies przewodnik, pies ratowniczy, koń w hipoterapii), ZAPYLACZE (pszczoły, trzmiele, motyle — od nich zależy mniej więcej co trzeci kęs naszego jedzenia), ROZKŁADAJĄCE SZCZĄTKI (dżdżownice, larwy owadów — tworzą PRÓCHNICĘ, czyli żyzną glebę), ZWIERZĘTA W BADANIACH I MEDYCYNIE (mysz, muszka owocowa, pijawka). CZTERY ZAGROŻENIA: NISZCZENIE SIEDLISK (najgroźniejsze — osuszone mokradło, wycięta miedza, zabetonowany brzeg), GATUNKI INWAZYJNE (rak pręgowaty roznoszący dżumę raczą, biedronka azjatycka, szop pracz — groźne, bo w nowym miejscu NIE MAJĄ NATURALNYCH WROGÓW), KŁUSOWNICTWO I NIELEGALNY HANDEL, ZANIECZYSZCZENIA (ścieki, plastik, nawozy, hałas, sztuczne światło). OCHRONA GATUNKOWA to zakaz zabijania, chwytania, przetrzymywania i niszczenia siedlisk; w Polsce obejmuje m.in. WSZYSTKIE PŁAZY I GADY, bociana, jeża, nietoperze, trzmiele. Wspierają ją PARKI NARODOWE, REZERWATY i PRZEJŚCIA DLA ZWIERZĄT. CO MOŻESZ ZROBIĆ: poidło, budka lęgowa, zabieranie żyłki i śmieci, NIEDOKARMIANIE dzikich zwierząt i niezabieranie ich z natury.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak zrobić poidło i budkę, żeby naprawdę pomagały, a nie szkodziły?
Poidło to najprostsza rzecz w całym zestawie: płaskie naczynie, woda na głębokość dwóch centymetrów i kamień na środku, żeby owad i mały ptak miały gdzie usiąść. Warunek jest jeden i nie ma od niego wyjątku — wodę wymieniamy co dwa dni, a naczynie płuczemy, bo stojąca woda roznosi choroby ptaków. Budkę wieszamy jesienią albo wczesną zimą, żeby zdążyła zwietrzeć, otworem na wschód lub południowy wschód i z dala od karmnika. Nie robimy patyczka pod otworem, bo dla sikorki jest niepotrzebny, a drapieżnikowi ułatwia zajrzenie do środka. Raz w roku, po sezonie lęgowym, budkę otwieramy i wyrzucamy stare gniazdo razem z pasożytami.
- Czy dokarmianie ptaków zimą w ogóle ma sens?
Ma, ale tylko w mrozy i pod warunkiem systematyczności: ptaki zapamiętują karmnik i tracą czas, przylatując do pustego. Zaczynamy, gdy przychodzą mrozy i śnieg, kończymy wiosną. W karmniku sprawdzają się niełuskany słonecznik, orzechy bez soli i słonina niesolona, dobra dla sikor. Nie dajemy chleba, ciasta, resztek z obiadu ani niczego solonego — sól jest dla ptaków trująca. Karmnik czyścimy co kilka dni, bo w wilgotnych resztkach rozwijają się pleśnie i choroby, które zabijają więcej ptaków, niż uratuje samo karmienie. Latem karmnik nie jest potrzebny — wtedy dużo ważniejsza jest woda w poidle, o czym łatwo zapomnieć.
- Dziecko pyta o doświadczenia na zwierzętach. Jak o tym rozmawiać?
Bez straszenia i bez udawania, że problemu nie ma. Warto powiedzieć wprost: część leków i szczepionek powstała dzięki badaniom na zwierzętach, głównie myszach i muszkach owocowych, i wiele osób zawdzięcza im życie. Jednocześnie takie badania są dziś obwarowane prawem, wymagają zgody komisji i muszą wykazać, że nie da się ich zastąpić. Naukowcy pracują nad alternatywami: hodowlami komórek i modelami komputerowymi, które stopniowo ograniczają liczbę zwierząt. To dobry temat na rozmowę o tym, że w przyrodzie i w medycynie rzadko istnieje odpowiedź wyłącznie dobra — częściej wybiera się mniejszy koszt. Dziecku wystarczy uczciwe „to jest trudna sprawa i naukowcy sami się o nią spierają”.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które zagrożenie dla zwierząt jest uznawane za najgroźniejsze?
Dlaczego rak pręgowaty jest tak groźny dla raka szlachetnego?
Znajdujesz w trawie opierzone pisklę, które nie umie jeszcze dobrze latać. Co robisz?
Co oznacza objęcie gatunku ochroną gatunkową?
Dlaczego nie wolno wypuszczać na wolność zwierzęcia kupionego w sklepie zoologicznym?