Jak wytłumaczyć różnicę, żeby dziecko jej nie myliło?

Najlepiej na waszym własnym domu. Sprawdźcie w internecie (mapa-turystyczna.pl albo geoportal.gov.pl podają to jednym kliknięciem), ile metrów n.p.m. ma wasza miejscowość — to wysokość bezwzględna. Potem policzcie, ile metrów ma klatka schodowa od parteru do ostatniego piętra: to wysokość względna. Dziecko od razu widzi, że pierwsza liczba jest o miejscu na Ziemi, a druga o drodze między dwoma punktami. Można jeszcze dodać: mieszkanie na czwartym piętrze w Zakopanem jest wyżej n.p.m. niż dach najwyższego wieżowca w Gdańsku.

Skąd wiadomo, gdzie dokładnie jest „poziom morza”, skoro fale ciągle się ruszają?

To bardzo dobre pytanie i pada często. Bierze się średnią z wielu lat pomiarów: specjalne przyrządy zwane mareografami zapisują poziom wody co chwilę, a z tych zapisów wylicza się poziom średni, na którym fale i pływy już się nie liczą. Dla Polski punkt odniesienia związany jest z Morzem Bałtyckim. Dziecku w klasie piątej wystarczy zdanie: morze faluje, ale jego średni poziom jest stały i to on jest zerem dla całego kraju.

Czy warto rozmawiać o tym na wycieczce w góry?

To najlepszy moment w całym roku. Na tablicy przy szlaku prawie zawsze podana jest wysokość miejsca startu, a na szczycie druga liczba. Poproście dziecko, żeby przed wyjściem odjęło jedną od drugiej i zapowiedziało, ile metrów w pionie zrobicie — a na górze porównajcie wynik z tym, co pokazał zegarek albo telefon. Jedno odejmowanie zrobione przed wysiłkiem zapada w pamięć mocniej niż dziesięć zadań z zeszytu.

Wysokość bezwzględna i względna

około 12 minut

W tej lekcji1/10

Rysy mają 2499 m n.p.m. Brzmi jak wyrok: dwa i pół kilometra pod górę. Tylko że ze schroniska nad Morskim Okiem wchodzi się na nie niecałe 1100 metrów w pionie — bo schronisko już stoi wysoko. Ta sama góra, dwie zupełnie różne liczby. Dziś zobaczysz, skąd się biorą i której z nich szukać na mapie.

Wysokość bezwzględna — wszyscy liczą od morza

Wysokość bezwzględna. Odległość w pionie od średniego poziomu morza do danego punktu. Skrót: n.p.m. — nad poziomem morza.

Dwie strzałki na profilu: bezwzględna liczy się od poziomu morza, względna — od podnóża wzgórza

Wysokość względna — od czego do czego

Wysokość względna. Różnica wysokości między dwoma punktami. Zawsze trzeba wiedzieć, od czego się liczy — inaczej liczba jest bez sensu.

Ile metrów naprawdę wchodzisz na Rysy

Rysy nad schroniskiem (schemat): od poziomu morza 2499 m, od schroniska 1089 m

1
Punkt startu: schronisko nad Morskim Okiem. Odczytujesz jego wysokość bezwzględną z mapy.
$h_1 = 1410\text{ m n.p.m.}$
2
Punkt docelowy: szczyt Rysów. Mapa podpisuje go liczbą przy trójkącie.
$h_2 = 2499\text{ m n.p.m.}$
3
Wysokość względna to zwykłe odejmowanie: wyżej minus niżej.
$\Delta h = 2499 - 1410 = 1089\text{ m}$
4
Tyle metrów pokonujesz w pionie. Gdybyś wyruszył prosto z Zakopanego, które leży na wysokości około 850 m n.p.m., podejście urosłoby o ponad połowę — i to bez jednego dodatkowego metra dorzuconego do góry.
$2499 - 850 = 1649\text{ m}$
Wskazówka
Góra ani drgnęła. Zmienił się tylko punkt, z którego zacząłeś liczyć.

Wszystkie kroki za Tobą!

Twoja kolej

Kolejka linowa rusza z Kuźnic (1027 m n.p.m.) i dowozi pasażerów pod szczyt Kasprowego Wierchu (1987 m n.p.m.). O ile metrów podnosi pasażera?

Depresja, czyli wysokość ze znakiem minus

Skoro zero jest w morzu, to teren może leżeć również poniżej niego. Taki obszar nazywamy depresją, a wysokość zapisujemy z minusem albo skrótem p.p.m. — poniżej poziomu morza.

Najwyższa góra świata zależy od tego, o co pytasz

Mount Everest ma 8849 m n.p.m. i jest rekordzistą — ale tylko w wysokości bezwzględnej.

8849 m

4207 m

10200 m

Twoja kolej

Na mapie Żuław przy miejscowości Raczki Elbląskie widnieje podpis −1,8 m. Co on znaczy?

Pułapka! „Wysokość góry” to nie to samo co „metry n.p.m.”

Źle: skoro Gubałówka ma 1126 m n.p.m., to wchodząc na nią z Zakopanego, pokonuję 1126 metrów w górę.

Ściąga do zapamiętania

Wysokość bezwzględna i względna — czym się różnią?

BEZWZGLĘDNA: odległość w pionie od średniego poziomu morza do danego punktu, skrót n.p.m. Jedna liczba dla danego miejsca, ta sama dla wszystkich, i to ją podpisuje mapa przy szczytach (Rysy 2499 m n.p.m., Śnieżka 1603 m n.p.m., Mount Everest 8849 m n.p.m.). WZGLĘDNA: różnica wysokości między dwoma punktami, liczona przez odejmowanie wyżej minus niżej. Zmienia się z każdym nowym punktem startu, więc zawsze trzeba powiedzieć, OD CZEGO liczymy: z Morskiego Oka (1410 m) na Rysy jest 1089 m, z Zakopanego (850 m) już 1649 m. DEPRESJA: teren poniżej poziomu morza, zapis z minusem albo p.p.m.; w Polsce Żuławy Wiślane, najniżej Raczki Elbląskie 1,8 m p.p.m., na świecie brzeg Morza Martwego ponad 430 m p.p.m. UWAGA: liczba przy szczycie mówi, jak wysoko leży on nad morzem, a nie jak wysoko wznosi się nad okolicą.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak wytłumaczyć różnicę, żeby dziecko jej nie myliło?: Najlepiej na waszym własnym domu. Sprawdźcie w internecie (mapa-turystyczna.pl albo geoportal.gov.pl podają to jednym kliknięciem), ile metrów n.p.m. ma wasza miejscowość — to wysokość bezwzględna. Potem policzcie, ile metrów ma klatka schodowa od parteru do ostatniego piętra: to wysokość względna. Dziecko od razu widzi, że pierwsza liczba jest o miejscu na Ziemi, a druga o drodze między dwoma punktami. Można jeszcze dodać: mieszkanie na czwartym piętrze w Zakopanem jest wyżej n.p.m. niż dach najwyższego wieżowca w Gdańsku.
Skąd wiadomo, gdzie dokładnie jest „poziom morza”, skoro fale ciągle się ruszają?: To bardzo dobre pytanie i pada często. Bierze się średnią z wielu lat pomiarów: specjalne przyrządy zwane mareografami zapisują poziom wody co chwilę, a z tych zapisów wylicza się poziom średni, na którym fale i pływy już się nie liczą. Dla Polski punkt odniesienia związany jest z Morzem Bałtyckim. Dziecku w klasie piątej wystarczy zdanie: morze faluje, ale jego średni poziom jest stały i to on jest zerem dla całego kraju.
Czy warto rozmawiać o tym na wycieczce w góry?: To najlepszy moment w całym roku. Na tablicy przy szlaku prawie zawsze podana jest wysokość miejsca startu, a na szczycie druga liczba. Poproście dziecko, żeby przed wyjściem odjęło jedną od drugiej i zapowiedziało, ile metrów w pionie zrobicie — a na górze porównajcie wynik z tym, co pokazał zegarek albo telefon. Jedno odejmowanie zrobione przed wysiłkiem zapada w pamięć mocniej niż dziesięć zadań z zeszytu.

Sprawdź się!

Co dokładnie oznacza zapis „Śnieżka — 1603 m n.p.m.”?

Góra Kamieńska pod Bełchatowem, usypana z odpadów kopalni, ma 386 m n.p.m. Okoliczna równina leży na wysokości 200 m n.p.m. Jaka jest wysokość względna tego wzniesienia?

Czym jest depresja w geografii?

Wieś A leży na wysokości 320 m n.p.m., wieś B na 95 m n.p.m. Które zdanie jest prawdziwe?

Dlaczego wysokości na mapach liczy się od poziomu morza, a nie od najbliższej doliny?

Następny temat

Poziomice — jak czytać mapę poziomicową