Tkanki roślinne i ich zadania
W tej lekcji1/9
Sekwoja rośnie na sto metrów i utrzymuje pion bez jednej kości. Woda jedzie w niej z korzeni na sam szczyt bez pompy. Wszystko dlatego, że roślina ma kilka rodzajów tkanek — i każda robi dokładnie jedną rzecz, za to bardzo dobrze.
Sześć tkanek, sześć zadań
Tkanka to zespół podobnych komórek wykonujących jedno zadanie. Podstawowych jest pięć, a szósta — wydzielnicza — dochodzi do nich jako dodatek.
Twórcza — jedyna, która się dzieli
Roślina rośnie inaczej niż Ty. Nie powiększa się cała naraz — przyrasta tylko w kilku miejscach, gdzie leży tkanka twórcza: na końcu pędu, na końcu każdego korzenia i w warstwie pod korą.
Dlatego gwóźdź wbity w pień na wysokości metra zostanie na tej wysokości nawet po pięćdziesięciu latach. Drzewo urosło w górę czubkiem, a nie środkiem.
Przewodząca — dwie rury w jedną i drugą stronę
Tkanka przewodząca to nie jedna rura, tylko dwie, biegnące obok siebie: drewno i łyko. Każda wozi co innego i w inną stronę — schemat pokazuje obie drogi naraz.
Razem tworzą wiązki przewodzące. To one są „nerwami”, które widzisz pod światło w liściu, a w przeciętym pniu drewno układa się w słoje.
Którą tkanką woda pobrana przez korzeń dociera do liści?
Doświadczenie z barwnikiem — co się dzieje w łodydze
- 1
Ustawienie. Biały goździk albo łodyga selera naciowego wkładamy do wody zabarwionej barwnikiem spożywczym.
- 2
Po kilku godzinach. Kolor pojawia się na brzegach płatków i wzdłuż nerwów liścia — czyli tam, gdzie kończą się wiązki przewodzące.
- 3
Po przecięciu łodygi w poprzek widać kolorowe kropki ułożone w okrąg albo rozrzucone. To przekroje wiązek, którymi jechała woda.
- 4
Wniosek. Barwnik pojechał drewnem, bo drewno prowadzi wodę. Reszta łodygi została biała — transport nie odbywa się „całą łodygą”, tylko wyznaczonymi rurami.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Gwóźdź wbito w pień drzewa na wysokości 1 metra. Na jakiej wysokości będzie po 30 latach?
Pułapka! „Drewno i łyko to to samo, tylko inne nazwy”
Źle: wiązka przewodząca prowadzi wszystko w obie strony.
Ściąga do zapamiętania
Tkanki roślinne — jaka za co odpowiada?
SZEŚĆ TKANEK: TWÓRCZA — jedyna, która się dzieli; leży na wierzchołkach pędu i korzenia oraz pod korą, dlatego roślina wydłuża się TYLKO na końcach (gwóźdź w pniu zostaje na tej samej wysokości). OKRYWAJĄCA — chroni przed wysychaniem i uszkodzeniem (skórka liścia, kora). MIĘKISZOWA — wypełnia, wytwarza pokarm (miękisz asymilacyjny z chloroplastami) i magazynuje (bulwa ziemniaka). WZMACNIAJĄCA — usztywnia jak rusztowanie. PRZEWODZĄCA — dwie osobne drogi: DREWNO prowadzi WODĘ z solami mineralnymi z korzenia W GÓRĘ do liści, ŁYKO prowadzi POKARM (cukry) z liści w dół i w bok do korzeni, owoców i pąków. WYDZIELNICZA — wytwarza żywicę, olejki i nektar. Drewno i łyko razem tworzą WIĄZKI PRZEWODZĄCE — widoczne jako nerwy liścia. DOŚWIADCZENIE: kwiat w zabarwionej wodzie barwi się wzdłuż wiązek, bo transport idzie wyznaczonymi rurami, a nie całą łodygą.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak zrobić doświadczenie z barwnikiem, żeby na pewno wyszło?
Najpewniej działa seler naciowy albo biały goździk. Trzy rzeczy decydują o powodzeniu: łodygę trzeba przyciąć świeżo i skośnie tuż przed włożeniem do wody, barwnika dać dużo (pół buteleczki na szklankę), a naczynie postawić w ciepłym, jasnym miejscu, bo transport napędza parowanie z liści. Efekt widać po 3–6 godzinach, najlepiej po całej nocy. Na koniec warto przeciąć łodygę w poprzek i wzdłuż — kolorowe kropki i nitki to przekroje wiązek.
- Dziecko myli drewno z łykiem. Jak to zapamiętać?
Działa krótkie zdanie: „woda w górę drewnem, cukier w dół łykiem”. Można je podeprzeć obrazem z życia: łyko jest pod korą, więc gdy sarna obgryzie drzewko dookoła pnia, drzewo uschnie mimo mokrej gleby — woda nadal jedzie w górę, ale pokarm nie dociera do korzeni. Ta jedna historia zwykle wystarcza, żeby kierunki przestały się mylić.
- Po co uczyć się nazw tkanek, skoro i tak ich nie widać?
Bo one tłumaczą rzeczy, które widać na co dzień: dlaczego przycięcie wierzchołka pędu powoduje krzewienie się rośliny, dlaczego ziemniak jest miękki i pełen skrobi, a łodyga sztywna, dlaczego kora zdarta z pnia jest dla drzewa groźniejsza niż złamana gałąź. W klasie 6 ta sama logika wraca przy tkankach zwierzęcych, a w klasie 7 przy człowieku — nazwy są inne, zasada podziału pracy ta sama.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Która tkanka roślinna odpowiada za wzrost rośliny na długość?
Co prowadzi łyko?
Do czego służy tkanka miękiszowa?
Dlaczego zdjęcie pierścienia kory wokół pnia zabija drzewo?
Biały goździk wstawiono do wody z niebieskim barwnikiem. Po nocy niebieskie są brzegi płatków. Co to pokazuje?