Średnia i analiza danych
W tej lekcji1/15
Cześć! W pewnej firmie średnia pensja wynosi 15 tysięcy złotych. Brzmi świetnie? A teraz szczegóły: pracuje tam dziewięć osób zarabiających po 4 tysiące i jeden szef z pensją 114 tysięcy. Średnia się zgadza, ale nikt nie zarabia piętnastu tysięcy. Dziś zobaczysz, kiedy średnia mówi prawdę, a kiedy wprowadza w błąd.
Średnia i zadanie odwrotne
Średnia arytmetyczna to suma wszystkich wartości podzielona przez ich liczbę.
Ta metoda działa zawsze
Z żądanej średniej odtwarzamy potrzebną sumę, odejmujemy to, co już jest, i mamy odpowiedź.
Kiedy średnia kłamie
Średnia to jedna liczba, która ma opisać cały zbiór. Czasem robi to dobrze, a czasem fatalnie.
Wartości skrajne (odstające) potrafią całkowicie zniekształcić średnią
Im mniejszy zbiór, tym większy wpływ pojedynczej wartości.
Jaką ocenę trzeba dostać
- 1
Zadanie: Kuba ma z fizyki oceny 3, 4, 4 i 5. Chce mieć średnią co najmniej 4,2. Jaką ocenę musi dostać z piątego sprawdzianu?
Jak myślisz, ile wyjdzie?
- 2
Krok pierwszy: liczymy, ile ocen będzie łącznie po piątym sprawdzianie.
- 3
Krok drugi: z żądanej średniej odtwarzamy potrzebną sumę. Mnożymy średnią przez liczbę ocen.
- 4
Suma wszystkich pięciu ocen musi wynieść co najmniej 21. Krok trzeci: liczymy sumę ocen, które Kuba już ma.
- 5
Krok czwarty: odejmujemy jedno od drugiego.
- 6
Kuba musi dostać piątkę. Sprawdzenie: dodajemy piątkę do dotychczasowych ocen i liczymy średnią.
- 7
Dokładnie 4,2. Zauważ, że gdyby Kuba chciał średnią 4,5, potrzebowałby sumy , czyli oceny 6,5 — a takiej nie ma. Wtedy odpowiedź brzmiałaby: to niemożliwe.
Wszystkie 7 kroków odsłonięte.
Ola ma oceny 3, 5 i 4. Jaką ocenę musi dostać z czwartego sprawdzianu, żeby średnia wyniosła dokładnie 4?
Średnia wydatków — po co ją liczyć
- 1
Dane. Wydatki na obiady w szkole przez pięć dni: zł, zł, zł, zł i zł.
- 2
Sumujemy i dzielimy przez liczbę dni.
- 3
Średnio wychodzi zł dziennie. Dopiero ta jedna liczba pozwala porównać wydatki z ofertą abonamentu.
- 4
Przy dwudziestu dniach nauki w miesiącu daje to około zł. Abonament za zł miesięcznie jest więc tańszy — pod warunkiem, że wykorzystasz wszystkie obiady.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Wydatki na dojazdy przez cztery tygodnie: zł, zł, zł i zł. Ile złotych wynosi średni tygodniowy wydatek?
Pułapka! Średnia ze średnich
W klasie A jest 10 uczniów ze średnią 4,0. W klasie B jest 30 uczniów ze średnią 3,0. Jaka jest średnia obu klas razem?
Zasada łączenia średnich
Zasada: żeby połączyć średnie, wróć do sum. Nigdy nie uśredniaj średnich.
Wyjątek: gdy grupy są równoliczne, średnia arytmetyczna średnich przypadkiem wychodzi poprawnie. Ale to rzadka sytuacja.
Pułapka! Zera, zły dzielnik i średnia spoza zbioru
Drugi błąd to pomijanie zer i wartości ujemnych przy liczeniu. Jeśli w zestawie temperatur jest zero stopni, to też jest pomiar i liczy się do średniej — obniża ją.
Analiza danych o temperaturze
- temperatura
- 1
Zadanie: temperatury w kolejnych dniach tygodnia wyniosły: 18, 21, 19, 23, 22, 17, 20 stopni. Przeanalizuj te dane.
- 2
Krok pierwszy: średnia. Sumujemy wszystkie wartości.
- 3
Dzielimy przez liczbę dni.
- 4
Krok drugi: wartość najmniejsza i największa.
- 5
Krok trzeci: rozstęp, czyli różnica między nimi.
- 6
Co nam to mówi? Średnia 20 stopni, a wszystkie pomiary mieszczą się w wąskim przedziale od 17 do 23. Rozstęp zaledwie 6 stopni oznacza, że pogoda była stabilna — i średnia dobrze opisuje ten tydzień.
- 7
Dla porównania: gdyby jednego dnia było 45 stopni zamiast 23, średnia wzrosłaby do , a rozstęp do 28 stopni.
- 8
Wtedy średnia 23 stopnie byłaby myląca — sześć dni z siedmiu byłoby chłodniejszych. Duży rozstęp to sygnał ostrzegawczy przy każdej analizie danych.
Wszystkie 8 kroków odsłonięte.
W klasie A jest 10 uczniów ze średnią 4,0, w klasie B 30 uczniów ze średnią 3,0. Ile wynosi średnia obu klas razem?
Ściąga do zapamiętania
Jak liczyć średnią i analizować dane?
ŚREDNIA = suma przez ilość. ZADANIE ODWROTNE: żądana średnia razy liczba wartości daje potrzebną SUMĘ, od niej odejmij to, co już masz. KONTROLA: średnia leży zawsze między najmniejszą a największą wartością. UWAGA NA WARTOŚCI SKRAJNE — jedna bardzo duża potrafi przeciągnąć średnią tak, że przestaje opisywać zbiór. Patrz też na ROZSTĘP (max minus min): mały oznacza, że średnia jest wiarygodna. NIE UŚREDNIAJ ŚREDNICH — żeby połączyć grupy, wróć do sum.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Ile książek miesięcznie przeczytała średnio Ola?
Ola ma oceny 5, 3, 4. Jaką ocenę musi dostać, żeby średnia z czterech wyniosła 4?
W firmie dziewięć osób zarabia 4000 zł, a szef 114 000 zł. Dlaczego średnia 15 000 zł jest myląca?
Klasa A: 10 uczniów, średnia 5. Klasa B: 30 uczniów, średnia 3. Jaka jest średnia razem?
Temperatury: 17, 20, 19, 23. Ile wynosi rozstęp?