Samożywność i cudzożywność
W tej lekcji1/9
Drzewo, które waży pięć ton, zbudowało się prawie w całości z powietrza i wody. Nie z gleby — z niej bierze tylko wodę i odrobinę soli mineralnych. To jest różnica, o której jest cała ta lekcja: kto potrafi zrobić sobie jedzenie sam, a kto musi je zdobyć.
Dwa sposoby na jedzenie
Samożywność (autotrofizm) — organizm wytwarza pokarm sam, z prostych substancji i przy udziale energii. Tak robią rośliny, glony i sinice.
Fotosynteza w jednym zdaniu
Roślina z dwutlenku węgla i wody, przy udziale energii światła, wytwarza cukier i tlen.
Cudzożywni — cztery sposoby zdobywania pokarmu
| sposób | na czym polega | przykłady |
|---|---|---|
| roślinożerność | zjadanie roślin | sarna, ślimak, gąsienica |
| drapieżnictwo | polowanie na inne zwierzęta | lis, ważka, sowa |
| rozkładanie szczątków | trawienie martwych resztek | grzyby, wiele bakterii, dżdżownica |
| pasożytnictwo | pobieranie pokarmu z żywego organizmu, któremu się przy tym szkodzi | tasiemiec, kleszcz |
Zwróć uwagę na przerywane strzałki: rozkładający nie czekają na końcu kolejki, tylko odbierają szczątki z każdego piętra.
Grzyb kapeluszowy rosnący na ściółce leśnej odżywia się:
Skąd bierze się każdy Twój posiłek
- 1
Kanapka z serem. Ser powstał z mleka krowy.
- 2
Krowa zjadła trawę. Sama nie potrafi wytworzyć pokarmu, więc pobrała gotowy.
- 3
Trawa zbudowała się w fotosyntezie: z dwutlenku węgla, wody i światła. Nikt jej pokarmu nie dostarczył.
- 4
Kanapka z serem od końca: trawa, krowa, Ty Wniosek. Każdy posiłek — mięso, ser, chleb czy jabłko — zaczyna się od organizmu samożywnego. Bez roślin nie ma czego zjeść nikomu.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Które zestawienie substancji opisuje fotosyntezę poprawnie?
Pułapka! „Roślina odżywia się glebą”
Źle: roślina zjada ziemię przez korzenie i dlatego rośnie.
Ściąga do zapamiętania
Samożywność i cudzożywność — czym się różnią?
SAMOŻYWNOŚĆ (autotrofizm): organizm SAM wytwarza pokarm z prostych substancji. Robią to rośliny, glony i sinice — w FOTOSYNTEZIE: z DWUTLENKU WĘGLA (przez aparaty szparkowe) i WODY (przez korzeń), przy udziale ENERGII ŚWIATŁA pochłanianej przez chlorofil w chloroplastach, powstaje CUKIER (pokarm) i TLEN (oddawany do powietrza). CUDZOŻYWNOŚĆ (heterotrofizm): organizm pobiera gotowy pokarm. Robią to zwierzęta, grzyby i większość bakterii. SPOSOBY: roślinożerność (sarna, ślimak), drapieżnictwo (lis, sowa), rozkładanie martwych szczątków (grzyby, bakterie, dżdżownica), pasożytnictwo (tasiemiec, kleszcz — pobiera pokarm z ŻYWEGO organizmu i szkodzi mu). KAŻDY łańcuch pokarmowy zaczyna się od organizmu samożywnego. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: roślina NIE odżywia się glebą — z gleby bierze wodę i sole mineralne, a masę ciała buduje z węgla pochodzącego z dwutlenku węgla w powietrzu.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak przekonać dziecko, że drzewo buduje się z powietrza?
Najlepiej rachunkiem, który zrobił już w XVII wieku Jan Baptista van Helmont: posadził wierzbę w odważonej ziemi, podlewał ją pięć lat i po tym czasie drzewo przybrało kilkadziesiąt kilogramów, a ziemi ubyło zaledwie kilkadziesiąt gramów. W domu można to skrócić: zważcie doniczkę z suchą ziemią przed posadzeniem fasoli i po miesiącu wzrostu. Masa rośliny rośnie, masa ziemi praktycznie nie maleje — a to znaczy, że budulec przyszedł skądinąd.
- Dziecko pisze, że nawóz to pokarm dla roślin. Poprawiać?
Warto, bo to jedno z częściej punktowanych nieporozumień. Nawóz dostarcza soli mineralnych — azotu, fosforu, potasu — czyli składników potrzebnych w niewielkich ilościach, tak jak człowiekowi żelazo czy wapń. Pokarmem w sensie biologicznym jest cukier, który roślina wytwarza sama w fotosyntezie. Prosty test dla dziecka: roślina trzymana w całkowitej ciemności zginie mimo najlepszego nawozu, bo bez światła nie zrobi sobie jedzenia.
- Czy grzyby to rośliny, skoro rosną w ziemi i się nie ruszają?
Nie — i to jedna z ważniejszych rzeczy w klasie 5. Grzyby tworzą osobne królestwo: nie mają chlorofilu, więc nie prowadzą fotosyntezy, a pokarm wchłaniają, rozkładając martwe szczątki albo żerując na żywych organizmach. Ich ściana komórkowa zbudowana jest z chityny, tej samej substancji co pancerz owada, a nie z celulozy jak u roślin. W ekosystemie pełnią rolę odwrotną niż rośliny: rośliny produkują materię, grzyby ją rozkładają.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które organizmy są samożywne?
Co roślina pobiera z gleby?
Który organizm odżywia się przez rozkładanie martwych szczątków?
Dlaczego każdy łańcuch pokarmowy zaczyna się od organizmu samożywnego?
Roślina stojąca miesiąc w całkowitej ciemności, ale regularnie nawożona, zginie. Dlaczego?