Rośliny okrytonasienne — kwiat i owoc
W tej lekcji1/9
Na Ziemi jest około tysiąca gatunków nagonasiennych i ponad trzysta tysięcy okrytonasiennych. Trzysta razy więcej. Cała ta przewaga bierze się z dwóch wynalazków: kwiatu, który wynajmuje owada do transportu, i owocu, który wynajmuje zwierzę do przeprowadzki.
Dwa wynalazki: kwiat i owoc
Okrytonasienne to rośliny kwiatowe. Ich nasiona są okryte — leżą wewnątrz zalążni, z której po zapłodnieniu powstaje owoc.
Oba wynalazki kupują u zwierząt tę samą rzecz: transport. Kwiat wynajmuje owada do pyłku, owoc wynajmuje zwierzę do nasion.
Jedno- czy dwuliścienne — pięć różnic
| cecha | jednoliścienne | dwuliścienne |
|---|---|---|
| liścienie w nasieniu | jeden | dwa |
| nerwy liścia | równoległe | siatkowate |
| system korzeniowy | wiązkowy | palowy |
| części kwiatu | w liczbie 3 lub jej wielokrotności | w liczbie 4 lub 5 |
| przyrost łodygi na grubość | brak | jest (stąd drzewa) |
| przykłady | trawy, zboża, cebula, tulipan, kukurydza | fasola, jabłoń, dąb, słonecznik, mniszek |
Dlaczego drzewa są dwuliścienne (albo iglaste)
Jednoliścienne nie mają w łodydze warstwy tkanki twórczej pod korą, która u dwuliściennych co roku dokłada nowe drewno. Dlatego nie grubieją — mogą urosnąć w górę, ale nie zgrubieć jak dąb.
Roślina ma liście o równoległych nerwach i wiązkowy system korzeniowy. Do której grupy należy?
Ta sama roślina od nasiona do owocu
- 1
Nasiono fasoli. Rozłam je: w środku dwa mięsiste liścienie z zapasem pokarmu i mały zarodek. Dwa liścienie — to roślina dwuliścienna.
- 2
Siewka. Wychodzi korzeń, potem pęd. Liścienie unoszą się nad ziemię i przez pierwsze dni żywią roślinę, potem marnieją.
- 3
Kwiat. Ma działki, płatki, pręciki i słupek — czyli komplet, którego nie ma żadna roślina zarodnikowa ani nagonasienna.
- 4
Owoc. Z zalążni powstaje strąk, a w nim kolejne nasiona. Cykl zamyka się i może zacząć się od nowa.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Co daje roślinie okrytonasiennej owoc, czego nie mają nagonasienne?
Pułapka! „Jednoliścienne to te mniejsze rośliny”
Źle: jednoliścienne są drobne, a dwuliścienne duże.
Ściąga do zapamiętania
Okrytonasienne — cechy i podział
OKRYTONASIENNE to rośliny KWIATOWE: nasiona są OKRYTE, bo leżą w zalążni, z której powstaje OWOC. DWA WYNALAZKI: KWIAT (zatrudnia owada do przenoszenia pyłku, więc pyłek trafia celniej i można go wytwarzać mniej) i OWOC (chroni nasiona oraz zapewnia im transport przez zwierzęta). To najliczniejsza grupa roślin — ponad 300 tysięcy gatunków wobec około tysiąca nagonasiennych. PODZIAŁ: JEDNOLIŚCIENNE — jeden liścień, nerwy RÓWNOLEGŁE, system korzeniowy WIĄZKOWY, części kwiatu po 3, BRAK przyrostu na grubość (trawy, zboża, cebula, tulipan, kukurydza); DWULIŚCIENNE — dwa liścienie, nerwy SIATKOWATE, korzeń PALOWY, części kwiatu po 4 lub 5, JEST przyrost na grubość — stąd drzewa i słoje roczne (fasola, jabłoń, dąb, słonecznik, mniszek). NAJSZYBSZY TEST: nerwy liścia — równoległe to jednoliścienna, siatka to dwuliścienna. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: podział nie zależy od rozmiaru — kukurydza i bambus są jednoliścienne, a drobny fiołek dwuliścienny.
Dla rodzicaJak pomóc dziecku w tym temacie?
- Jak w kuchni pokazać różnicę między jedno- a dwuliściennymi?
Wystarczy fasola i ziarno kukurydzy albo pszenicy, namoczone przez noc. Fasola rozpada się na dwie połówki — to dwa liścienie, między którymi widać zarodek. Ziarno kukurydzy pozostaje jednolite, bo ma jeden liścień. Do tego dwa liście: por albo szczypiorek z nerwami równoległymi i liść pelargonii lub sałaty z siatką nerwów. Cztery przedmioty z kuchni zastępują cały schemat z podręcznika.
- Dlaczego palma nie jest drzewem, skoro tak wygląda?
Bo nie ma przyrostu na grubość ani drewna w takim sensie jak dąb czy sosna — jej pień to zwarte pozostałości pochew liściowych i wiązki rozrzucone w przekroju, a nie pierścienie słojów. Botanicznie palma i bambus są roślinami zielnymi o zdrewniałych pędach. Najprostszy dowód dla dziecka: przekrój pnia palmy nie ma słojów rocznych, więc nie da się z niego odczytać wieku, a z pnia dębu owszem.
- Czy warto uczyć się nazw grup, skoro to tylko klasyfikacja?
Warto, bo za nazwami stoją praktyczne konsekwencje. Zboża, czyli jednoliścienne, mają korzenie wiązkowe i płytkie, więc szybciej cierpią w suszy i inaczej się je uprawia niż rośliny o korzeniu palowym. Rośliny dwuliścienne przyrastają na grubość, więc można je szczepić i formować, co jest podstawą sadownictwa. Klasyfikacja w biologii prawie zawsze streszcza budowę, a budowa tłumaczy zachowanie.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Co odróżnia okrytonasienne od nagonasiennych?
Które cechy opisują roślinę dwuliścienną?
Dlaczego wśród roślin jednoliściennych nie ma drzew z prawdziwymi słojami?
Jaką przewagę daje kwiat owadopylny w porównaniu z zapylaniem przez wiatr?
Który zestaw zawiera wyłącznie rośliny jednoliścienne?