Kanada — środowisko przyrodnicze a rozwój gospodarczy

około 10 minut
W tej lekcji1/10

Lecę nad Kanadą szóstą godzinę i pode mną wciąż to samo: jeziora, świerki, jeziora, świerki. Ani jednej drogi. Kanada jest 32 razy większa od Polski, a ludzi ma tylko o kilka milionów więcej — i prawie wszyscy siedzą w jednym wąskim pasie przy samej dolnej krawędzi mapy. Dziś sprawdzimy, kto ich tam zagonił. Odpowiedź nie ma nic wspólnego z granicami politycznymi.

Drugi kraj świata, w którym nie ma komu mieszkać

Większa od Kanady jest tylko Rosja.

Cztery bariery, które trzymają ludzi na dole mapy

To środowisko przyrodnicze narysowało tę granicę, nie polityka.

Ile naprawdę znaczy „4 osoby na kilometr kwadratowy”

  1. 1

    Średnia dla całego kraju. Dzielimy ludność przez powierzchnię:

    41 000 000:9 985 000≈4 os./km241\,000\,000 : 9\,985\,000 \approx 4\text{ os./km}^2
  2. 2

    Polska dla porównania — ten sam rachunek:

    37 500 000:313 000≈120 os./km237\,500\,000 : 313\,000 \approx 120\text{ os./km}^2
  3. 3

    Ale średnia kłamie, bo miesza zatłoczone Toronto z pustkowiem. Policzmy osobno terytorium Nunavut na dalekiej północy: ok. 40 tys. mieszkańców na 2 093 tys. km²:

    40 000:2 093 000≈0,02 os./km240\,000 : 2\,093\,000 \approx 0{,}02\text{ os./km}^2
  4. 4

    Jak duże jest Nunavut? Porównajmy je z Polską:

    2 093 000:313 000≈6,72\,093\,000 : 313\,000 \approx 6{,}7
  5. 5

    Wynik. Obszar prawie siedmiu Polsk zamieszkuje tyle osób, ile mieszka w Piasecznie. Gdyby panowała tam polska gęstość zaludnienia, byłoby to ok. ćwierć miliarda ludzi:

    2 093 000⋅120≈251 000 0002\,093\,000 \cdot 120 \approx 251\,000\,000
Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Twoja kolej

Na tarczy kanadyjskiej lodowiec zdarł glebę aż do litej skały. Co z tego wynika dla gospodarki tego obszaru?

Czym Kanada handluje ze światem

Bogactw jest tam bardzo dużo — tylko rozłożone są nierówno.

Kraj dwóch języków i wielu kultur

Kanada ma dwa języki urzędowe: angielski i francuski. Francuski jest językiem ojczystym ok. 21 % mieszkańców, a w prowincji Quebec mówi nim zdecydowana większość — stąd francuskie napisy, prawo i szkoły, a co jakiś czas także spory o miejsce Quebecu w państwie.

Przejście Północno-Zachodnie, czyli droga otwierana przez ocieplenie

  1. 1

    Marzenie żeglarzy. Od XVI wieku szukano skrótu z Atlantyku na Pacyfik górą, przez wyspy północnej Kanady. Kolejne wyprawy kończyły się uwięzieniem w lodzie.

  2. 2

    1903–1906. Norweg Roald Amundsen przechodzi tę trasę jako pierwszy — ale zajmuje mu to trzy lata, bo dwie zimy spędza wmarznięty w lód.

  3. 3

    Dziś. Arktyka ociepla się mniej więcej cztery razy szybciej niż reszta świata. Lód letni się cofa i trasę pokonują już zwykłe statki towarowe — na razie tylko przez kilka tygodni w roku.

  4. 4

    Po co komu ta droga. Rotterdam–Jokohama przez Kanał Panamski to ok. 23 tys. km, przez Przejście Północno-Zachodnie ok. 16 tys. km. Siedem tysięcy kilometrów mniej to około tygodnia rejsu i mniej paliwa.

    23 000−16 000=7 000 km23\,000 - 16\,000 = 7\,000\text{ km}
  5. 5

    I dlatego jest spór. Kanada uważa te wody za swoje wewnętrzne i chce decydować, kto tamtędy płynie. USA i część innych państw traktują je jako cieśninę międzynarodową, otwartą dla wszystkich. Sprawa nie jest rozstrzygnięta.

Wszystkie kroki za Tobą!

Wszystkie 5 kroków odsłonięte.

Pułapka! „Skoro kraj jest ogromny, jest bogaty w każdym miejscu”

Źle: 9,98 mln km² to 32 Polski, więc wszędzie musi być z czego żyć.

Ściąga do zapamiętania

Kanada — dlaczego drugi co do wielkości kraj świata jest prawie pusty?

SKALA: 9,98 mln km² (drugie miejsce po Rosji, 32 razy Polska), ok. 41 mln mieszkańców, gęstość ok. 4 os./km² wobec ok. 120 w Polsce. PARADOKS: ponad 90 % ludności mieszka w pasie do ok. 300 km od granicy z USA — Toronto, Montreal, Vancouver, stolica Ottawa. CZTERY BARIERY PÓŁNOCY: mróz (średnia stycznia w Winnipeg ok. −18 °C) i krótkie lato; wieczna zmarzlina pod ok. połową kraju, uniemożliwiająca zwykłe fundamenty i rury; tarcza kanadyjska, z której lodowiec zdarł glebę do gołej skały; tajga i tundra bez dróg. BOGACTWA: drewno i celuloza z tajgi, ropa z piasków roponośnych Alberty (jedne z trzech największych rezerw świata, kosztowne wydobycie), uran w Saskatchewanie i nikiel w Sudbury, ok. 20 % światowych zapasów wody słodkiej, pszenica na preriach, rybołówstwo Nowej Fundlandii — gdzie w 1992 r. przełowiony dorsz zmusił do wstrzymania połowów. LUDZIE: dwa języki urzędowe (angielski i francuski; francuski jako ojczysty u ok. 21 %, głównie w Quebecu), imigracja jako świadoma polityka — ok. 23 % mieszkańców urodzonych za granicą, ludy rdzenne (Pierwsze Narody, Metisi, Inuici) ok. 5 % ludności, terytorium Nunavut od 1999 r. z językiem inuktitut. KLIMAT: Arktyka ociepla się ok. cztery razy szybciej niż reszta świata; otwiera się Przejście Północno-Zachodnie, skracające trasę Rotterdam–Jokohama z ok. 23 tys. km do ok. 16 tys. km. Kanada uważa te wody za wewnętrzne, USA za cieśninę międzynarodową — spór trwa. BŁĄD DO UNIKNIĘCIA: „duży kraj to kraj bogaty wszędzie” — powierzchnia to nie to samo co przestrzeń możliwa do wykorzystania.

Dla rodzica

Jak pomóc dziecku w tym temacie?

Jak pokazać dziecku, że Kanadyjczycy naprawdę mieszkają tylko na dole mapy?

Najlepiej działa mapa nocnych świateł Ziemi — wystarczy wpisać w wyszukiwarkę „Ziemia nocą zdjęcie satelitarne” i znaleźć Amerykę Północną. Nad granicą USA i Kanady widać wyraźną, jasną wstęgę, a nad nią prawie zupełną czerń aż po biegun. Potem warto poprosić dziecko, żeby palcem obrysowało ten świecący pas i porównało jego szerokość z wysokością całego kraju. Można też otworzyć mapę drogową Kanady: na północ od tego pasa dróg praktycznie nie ma, a do wielu miejscowości dojeżdża się samolotem albo zimową drogą po zamarzniętym jeziorze.

Dziecko pyta, czy topnienie lodu w Arktyce to dla Kanady dobra wiadomość. Co odpowiedzieć?

Warto pokazać obie strony i nie zamykać sprawy jedną oceną. Z jednej strony otwiera się droga morska skracająca rejs z Europy do Azji o ok. 7 tys. km i łatwiej dostać się do złóż. Z drugiej — to samo ocieplenie rozmraża wieczną zmarzlinę, przez co pękają drogi, rurociągi i fundamenty domów, a społecznościom Inuitów rozpada się dotychczasowy sposób polowania na lodzie. Do tego dochodzi spór prawny: Kanada uważa te wody za swoje, część państw za międzynarodowe. Uczciwa odpowiedź brzmi więc: dla jednych to szansa, dla innych strata, i właśnie dlatego jest to temat sporny.

Skąd wziąć porównania liczbowe, żeby dziecko poczuło skalę tej pustki?

Najlepsze są przeliczenia na rzeczy znane. Nunavut ma powierzchnię prawie siedmiu Polsk, a mieszka w nim ok. 40 tys. osób, czyli tyle co w jednym mieście powiatowym. Gdyby panowała tam polska gęstość zaludnienia, żyłoby tam ok. 250 mln ludzi — więcej niż w Rosji. Drugie porównanie, które dobrze działa, dotyczy odległości: z Vancouver do Halifaksu jest ok. 4,4 tys. km, czyli mniej więcej tyle co z Lizbony do Uralu — przejechanie Kanady wszerz to przejechanie całej Europy. Takie liczby zapamiętuje się lepiej niż samą powierzchnię w kilometrach kwadratowych.

Sprawdź się!

Odpowiedziano na 0 z 5 pytań

Skróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.

1

Ponad 90 % Kanadyjczyków mieszka w wąskim pasie przy granicy z USA. Co jest tego główną przyczyną?

2

Terytorium Nunavut ma 2 093 tys. km² i ok. 40 tys. mieszkańców. Jaka jest tam mniej więcej gęstość zaludnienia?

3

Co to jest tarcza kanadyjska i jak wpływa na gospodarkę?

4

Dlaczego otwierające się Przejście Północno-Zachodnie interesuje armatorów statków?

5

Które zdanie o ludności Kanady jest prawdziwe?

Następny temat
Brazylia — kraj wielkich kontrastów gospodarczych