Czym zajmuje się chemia
W tej lekcji1/9
Cześć, jestem Bąbel — aksolotl z laboratorium. Zrób ze mną eksperyment myślowy: zapalasz zapałkę. Było drewno, a po chwili jest popiół, dym i ciepło — i drewna nie odzyskasz już nigdy. Powstało coś nowego. Nauka o takich przemianach to chemia. Wchodzisz?
Substancje i ich przemiany
Chemia bada substancje: z czego są zbudowane, jakie mają właściwości i w co potrafią się zmienić. Substancją jest woda, cukier, żelazo, tlen — wszystko, co ma swoje stałe cechy.
Chemia mieszka u ciebie w domu
Nie musisz szukać daleko.
Chemia czy fizyka? Test jest jeden
Fizyka też bada zmiany — więc gdzie granica? Zadaj pytanie kontrolne: czy powstała nowa substancja?
Pracownia: najpierw czytaj piktogramy
Na butelkach z odczynnikami znajdziesz piktogramy — znaki ostrzegawcze: czarne symbole w białych rombach z czerwoną obwódką. Płomień: łatwopalne. Czaszka: trujące. Wyżerana ręka: żrące. Wykrzyknik: drażniące.
Do tego trzy żelazne zasady pracowni: niczego nie smakujemy, zapachu nie wciągamy prosto z naczynia, doświadczenia robimy tylko te, które poleci nauczyciel.
Reakcja w kuchni: ocet i soda
- 1
Wsyp łyżeczkę sody oczyszczonej do szklanki i dolej odrobinę octu.
- 2
Dwutlenek węgla — drobina, której przed reakcją nie było Mieszanina natychmiast się pieni. Ten gaz to dwutlenek węgla — a nie było go ani w sodzie, ani w occie.
- 3
Powstała nowa substancja, więc zaszła reakcja chemiczna. Po wszystkim nie masz już ani sody, ani octu — masz coś nowego.
- 4
Zapamiętaj sygnały reakcji: gaz, zmiana barwy, osad, ciepło albo światło. Tutaj sygnałem była piana.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
W której sytuacji powstaje nowa substancja?
Pułapka! „Chemiczne” nie znaczy „sztuczne i groźne”
„Produkt bez chemii” na etykiecie brzmi jak zaleta — i nie znaczy nic. Woda jest substancją chemiczną. Tlen, którym oddychasz, też. Wszystko, co da się zważyć, jest zbudowane z substancji chemicznych, więc jedzenie „bez chemii” nie istnieje.
Groźna albo bezpieczna jest konkretna substancja w konkretnej ilości, a nie słowo „chemia”. Jad żmii jest w stu procentach naturalny. I co z tego?
Ściąga do zapamiętania
Czym zajmuje się chemia i po czym poznać przemianę chemiczną?
Chemia bada substancje: ich właściwości i przemiany w inne substancje. Test na przemianę chemiczną to jedno pytanie: czy powstała NOWA substancja? Topnienie lodu i rozpuszczanie cukru to przemiany fizyczne — substancja zostaje ta sama. Spalanie, rdzewienie, smażenie jajka to przemiany chemiczne — powstaje coś nowego i nie da się tego cofnąć. Sygnały reakcji: gaz, zmiana barwy, osad, ciepło lub światło. W pracowni: czytaj piktogramy (płomień — łatwopalne, czaszka — trujące, ręka — żrące), niczego nie smakuj, nie wąchaj prosto z naczynia.
Dla rodzicaJak rozmawiać z dzieckiem o pierwszej lekcji chemii?
- Od czego zacząć, żeby chemia nie kojarzyła się z wkuwaniem wzorów?
Od kuchni, nie od tablicy. Rosnące ciasto, rumieniąca się skórka chleba, pieniący się ocet z sodą — to reakcje chemiczne, które dziecko zna od lat. Wzory przyjdą później i będą tylko skrótem zapisu. Na starcie liczy się jedno pytanie: czy powstała nowa substancja?
- Dziecko pyta, czym chemia różni się od fizyki. Jak odpowiedzieć krótko?
Jednym testem: fizyka bada zmiany, po których substancja zostaje ta sama (lód topnieje w wodę), chemia — te, po których powstaje nowa (papier spala się na popiół). Granica bywa umowna i oba przedmioty często oglądają to samo zjawisko, ale ten test wystarcza na cały siódmy rok.
- Czy domowe doświadczenia chemiczne są bezpieczne?
Ocet z sodą, rozpuszczanie cukru, obserwacja rdzy — tak, w kuchennym naczyniu i przy dorosłym. Granica przebiega przy środkach czystości: nie wolno ich ze sobą mieszać, bo na przykład preparaty z chlorem połączone z octem wydzielają trujący gaz. Warto za to obejrzeć z dzieckiem piktogramy na butelkach w domu — to te same znaki, które spotka w pracowni.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 4 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Czym przede wszystkim zajmuje się chemia?
Która z tych przemian jest chemiczna?
Na butelce z odczynnikiem widzisz piktogram z płomieniem. Co on oznacza?
Chcesz poznać zapach substancji w probówce. Jak robi to chemik?