Budowa atomu. Ładunek elementarny
W tej lekcji1/12
Wyobraź sobie boisko piłkarskie. Na samym środku, na kropce, leży piłka. To całe jądro atomu. Elektrony? Krążą gdzieś przy trybunach, na obrzeżach boiska. Cała reszta — całe boisko — jest pusta. A z takich prawie pustych atomów zbudowany jest stół, krzesło i Ty. Dziś zaglądamy do środka, bo tam siedzi odpowiedź na pytanie, skąd w ogóle bierze się ładunek.
Co siedzi w atomie
Atom to najmniejsza cząstka pierwiastka. Sam składa się z trzech rodzajów jeszcze mniejszych cząstek:
Skala jest nie do uwierzenia
Jądro jest około 100 tysięcy razy mniejsze od całego atomu. Stąd obraz z boiska: piłka na środku i elektrony przy trybunach. Między nimi — nic. Atom jest prawie pusty.
Ładunek elementarny — najmniejsza porcja, jaka istnieje
Proton i elektron mają ładunki o takiej samej wartości, tylko przeciwnych znakach. Tę wartość nazywamy ładunkiem elementarnym i oznaczamy literą :
Każdy ładunek to wielokrotność e
- 1
Ładunek każdego ciała jest wielokrotnością ładunku elementarnego, gdzie to liczba całkowita — po prostu liczba nadmiarowych lub brakujących elektronów.
- 2
Proton niesie jedną porcję dodatnią, elektron jedną ujemną, a neutron nie niesie żadnej.
- 3
Ciało z nadmiarem trzech elektronów ma ładunek trzy razy większy od elementarnego, ze znakiem minus.
- 4
Ciało o ładunku C nie może istnieć — to półtora elektronu.
Wszystkie 4 kroków odsłonięte.
Jak z atomu robi się jon
- 1
Zaczynamy od zwykłego atomu sodu. W jądrze ma 11 protonów, wokół krąży 11 elektronów. Plusy równoważą minusy, więc atom jest elektrycznie obojętny.
- 2
Elektrony z najdalszych orbit są związane najsłabiej — jak jabłko na końcu gałęzi. Wystarczy potarcie o inne ciało, żeby taki elektron oderwał się i przeszedł gdzie indziej.
- 3
Atom traci jeden elektron. Zostaje mu 11 protonów i tylko 10 elektronów — jeden plus nie ma już swojej pary. Powstał jon dodatni.
- 4
Druga możliwość: atom nie traci elektronu, tylko przyjmuje dodatkowy. Wtedy minusów jest o jeden za dużo i powstaje jon ujemny.
- 5
Liczba protonów przez cały czas się nie zmieniła. Sód pozostał sodem — bo o tym, jaki to pierwiastek, decyduje wyłącznie liczba protonów w jądrze. Zmienił się tylko jego ładunek.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Obojętny atom przyjął jeden dodatkowy elektron. Jaki jon powstał — dodatni czy ujemny?
Pułapka! Przy elektryzowaniu protony nigdzie nie idą
Bardzo częsty sposób myślenia: skoro balonik po potarciu jest ujemny, to znaczy, że stracił protony. Albo odwrotnie — że włosy zrobiły się dodatnie, bo protonów im przybyło.
Każde zdanie o elektryzowaniu przetłumacz na elektrony
Dlatego każde zdanie o elektryzowaniu można przetłumaczyć na język elektronów:
Balonik i włosy — tym razem od środka
- 1
Przed potarciem oba ciała są obojętne. W każdym atomie balonika i w każdym atomie włosa jest tyle samo protonów co elektronów.
- 2
Pocierasz. Atomy obu ciał zbliżają się do siebie na tyle, że najsłabiej związane elektrony z włosów przeskakują na balonik. Guma trzyma je mocniej niż włos, więc już nie wracają.
- 3
Powiedzmy, że przeszło ich bilion, czyli . Balonik ma teraz tyle nadmiarowych elektronów i ładunek ujemny o wartości C, czyli około C.
- 4
We włosach zostały atomy, którym brakuje dokładnie tylu elektronów. Ich jądra się nie zmieniły — protonów jest tyle co przedtem — ale minusów zabrakło, więc włosy są naładowane dodatnio.
- 5
I nawet ten bilion elektronów to przy rozmiarach atomów kropla w morzu. Naelektryzowanym ciałom brakuje lub zbywa mniej niż jednego elektronu na miliard atomów — a jednak wystarczy, żeby balonik wisiał na ścianie.
Wszystkie 5 kroków odsłonięte.
Jon dodatni ma ładunek o wartości C. Ile elektronów stracił atom, z którego ten jon powstał? Przyjmij C.
Ściąga do zapamiętania
Z czego zbudowany jest atom, ile wynosi ładunek elementarny i jak powstaje jon?
W jądrze siedzą protony () i neutrony (), a wokół krążą elektrony (). Atom obojętny ma tyle samo protonów co elektronów.
• Ładunek elementarny to najmniejsza porcja ładunku, więc zawsze , gdzie jest liczbą całkowitą.
• Jądro jest około razy mniejsze od atomu, ale mieści prawie całą jego masę — atom jest w środku niemal pusty.
• Jon dodatni powstaje, gdy atom traci elektrony; jon ujemny — gdy je przyjmuje.
• Sód z protonami i elektronami ma , a z elektronami .
• Przy elektryzowaniu przemieszczają się tylko elektrony; protony zostają w jądrze i nigdy nie przechodzą z ciała na ciało.
Sprawdź się!
Odpowiedziano na 0 z 5 pytańSkróty klawiszowe quizu: klawisze od 1 do 4 wybierają odpowiedź, Enter sprawdza, a po sprawdzeniu przechodzi do następnego pytania. Każdy przycisk możesz też wybrać Tabem i Spacją.
Które cząstki znajdują się w jądrze atomowym?
Atom pewnego pierwiastka ma 17 protonów i jest elektrycznie obojętny. Ile ma elektronów?
Ile wynosi ładunek elementarny i co on oznacza?
Obojętny atom oddał dwa elektrony. Co powstało?
Które zdanie o elektryzowaniu przez tarcie jest prawdziwe?